Şekil Akıl Yürütme
Bu test, akıl yürütmeyi ölçmek için psikolojide yaygın olarak kullanılan “matris” düzenine dayanır: üç satır ve üç sütundan oluşan bir tablonun son parçası eksiktir; satırlardaki kuralı bulup eksik parçayı seçeneklerden seçmek gerekir. Sorular okuma bilgisi gerektirmez (yalnızca birkaç soruda şekilleri saymak ve küçük sayıları toplayıp çıkarmak gerekir) ve kolaydan zora doğru beş düzeyde ilerler. Sorular ve seçenekler Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır. Rapor; kaç sorunun doğru cevaplandığını, hangi düzeye kadar ulaşıldığını, hangi tür kuralların daha kolay bulunduğunu ve sorulara nasıl çalışıldığını sade bir dille anlatır. Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz.
- yaklaşık 15 dakika
- 3. sınıftan yetişkinlere
- 24 soru, 5 düzey
- Ücretsiz, hesap gerekmez
Neyi ölçer?
Şekillerle akıl yürütmeyi, yani daha önce görülmemiş bir düzende kuralı bulup onu yeni bir duruma uygulayabilmeyi ölçer. Carpenter ve arkadaşlarına (1990) göre bu tür sorularda kişiler arasındaki farkları en çok iki beceri belirler: soyut ilişkileri (kuralları) bulabilmek ve birden çok kuralı aynı anda akılda tutup yönetebilmek. Bu yüzden sorular, izlenmesi gereken kural sayısı arttıkça ve kural türü zorlaştıkça zorlaşır. Üniversite öğrencileriyle yapılan bir göz hareketi çalışmasında, tabloyu inceleyip cevabı önce zihinde kuranların (seçenekler arasında daha az gidip gelenlerin) daha çok soruyu doğru cevapladığı görülmüştür (Laurence ve ark., 2018). Sorular okuma bilgisi gerektirmez; yalnızca birkaç soruda şekilleri saymak ve küçük sayıları toplayıp çıkarmak gerekir. Hiçbir test kültürden ve eğitimden tümüyle bağımsız değildir.
Doğru cevaplar
Kuralı bulup eksik parçanın doğru seçildiği soruların sayısı.
Ulaşılan düzey
Soruların en az %60’ının doğru cevaplandığı en yüksek düzey; o düzeye kadarki soruların da en az %60’ı doğru olmalıdır.
Kural türleri
Hangi tür kuralların daha kolay, hangilerinin daha zor bulunduğu.
Çalışma biçimi
Sorulara ne kadar zaman ayrıldığı ve zor sorularda acele edilip edilmediği.
Ücretsiz raporda neler var?
- Öğrenciye ve veliye ayrı ayrı yazılmış iki rapor; testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor. Raporlar PDF olarak indirilebilir
- Doğru cevap sayısı, düzeylere göre doğru cevaplar grafiği ve ulaşılan düzeyin ne anlama geldiği
- Hangi tür kuralların daha kolay bulunduğu (üç boyutlu grafikle) ve sorulara nasıl çalışıldığı
- Sonucu dikkatle yorumlamayı gerektiren durumlar için uyarılar (ör. çok hızlı cevaplama)
- Norm durumu ve sonucun sınırları hakkında not
- Gelişim yol haritası: kuralları bulmayı gerektiren işleri kolaylaştıran yollar, bilmekte yarar olanlar, veliye yaklaşım önerileri ve dört haftalık küçük adımlar
Cevaplar yalnızca raporu hazırlamak için kullanılır ve saklanmaz; raporun tek kopyası size verilen PDF’tir.
Bilim kartı
Bu testin arkasında hangi araştırmaların durduğu ve nerede sınırlı olduğu.
- Dayandığı ölçek
- Matris akıl yürütme düzeni: Raven Progresif Matrisler Testi’nden bu yana akıl yürütmeyi ölçmek için yaygın olarak kullanılan düzen (Raven, 2000); 3×3’lük bir tablodaki kuralı bulup eksik parçayı seçeneklerden seçmek. Sorular, Carpenter, Just ve Shell’in (1990) bu tür sorularda tanımladığı beş kural türüyle (değişmeyen özellik, düzenli değişim, üçlü dağılım, ekleme-çıkarma ve iki değerin dağılımı, bu testte “ortak olanı silme”) Ölçekhane tarafından özgün olarak yazılmıştır; ticari testlerin soruları, puanlama kuralları ya da normları kullanılmaz. Seçenekler, tabloya bakmadan yalnızca seçeneklerden doğru cevabın bulunamayacağı bir düzenle üretilmiştir (Hu ve ark., 2021).
- Türkçe sürüm
- Özgün test. Sorular şekillerle yazılmıştır; yönergeler Türkçedir.
- Güvenirlik
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı. Sorular, izlenmesi gereken kural sayısına ve kuralın türüne göre kolaydan zora beş düzeye ayrılmıştır. Bu sıralama araştırma bulgularına dayanır: Raven matrislerinde soruların zorluğu kural sayısıyla birlikte artar (Carpenter ve ark., 1990); benzer kurallarla üretilen sorularda da ilişki sayısı arttıkça doğru cevap oranı düşer (Matzen ve ark., 2010). Soruların bu testteki gerçek zorluk sırası henüz veriyle denetlenmedi. Her sorunun tek doğru cevabı olduğu, bu kural türlerinin satırlardaki, sütunlardaki ve çaprazlardaki yorumlarını her özellik (şekil, sayı, büyüklük, renk, yön, çizgiler, noktalar) için ayrı ayrı deneyen bir bilgisayar programıyla denetlenmiştir.
- Norm durumu
- Türkiye normu yok; sonuçlar akranlarla karşılaştırılmadan, hangi düzeydeki sorularda ve hangi tür kurallarda ne kadar doğru cevap verildiğiyle anlatılır. Zekâ puanı (IQ) verilmez. Akıl yürütme becerisi erken ve orta çocuklukta hızla gelişir, gençliğin ilk yıllarına kadar daha yavaş da olsa gelişmeyi sürdürür ve gençlik yıllarının ortasıyla sonu arasında durağanlaşır (Ferrer, O’Hare ve Bunge, 2009); bu yüzden aynı sonuç farklı yaşlarda farklı anlama gelir. Raven matrislerindeki puanların ülkeler arasında ve yıllar içinde eğitimle ilişkili olarak değiştiği gösterilmiştir (Brouwers, Van de Vijver ve Van Hemert, 2009). Bir norm Türkiye’de, yaş gruplarına göre ayrı ayrı oluşturulmalıdır.
- Yaş ve sınıf
- 3. sınıftan itibaren uygulanır; yetişkinler de çözebilir. Süre sınırı yoktur. Sorular beş düzeyde kolaydan zora gider; en üst düzeylerdeki sorular yetişkinleri de zorlayabilir, küçük yaştakilerin bu sorularda zorlanması beklenen bir durumdur. Telefonla da çözülebilir; şekillerin rahat görülmesi için büyük bir ekran önerilir.
- Kullanım izni
- Özgün test. Sorular, seçenekler, puanlama ve rapor Ölçekhane tarafından geliştirilmiştir.
- Sınırlılıklar
- Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz; kapsamlı bir değerlendirme yalnızca uzmanlarca, geçerliği gösterilmiş testlerle yapılabilir.
- Akıl yürütmenin yalnızca şekillerle yapılan yönünü ölçer; sözel ve sayısal akıl yürütme, bilgi, bellek ve hız gibi öteki beceriler hakkında bilgi vermez.
- Sonuç; o günkü yorgunluk, isteklilik, dikkat ve ekranın büyüklüğünden etkilenir. Test yeniden çözüldüğünde soruları hatırlamak sonucu yükseltebilir.
- Okul deneyimi ve bu tür bulmacalara alışkın olmak sonucu etkileyebilir; test kültürden ve eğitimden tümüyle bağımsız değildir (Brouwers ve ark., 2009).
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı.
- Kaynakça
- Carpenter, P. A., Just, M. A. ve Shell, P. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test. Psychological Review, 97(3), 404–431.
- Raven, J. (2000). The Raven’s Progressive Matrices: Change and stability over culture and time. Cognitive Psychology, 41(1), 1–48.
- Matzen, L. E., Benz, Z. O., Dixon, K. R., Posey, J., Kroger, J. K. ve Speed, A. E. (2010). Recreating Raven’s: Software for systematically generating large numbers of Raven-like matrix problems with normed properties. Behavior Research Methods, 42(2), 525–541.
- Hu, S., Ma, Y., Liu, X., Wei, Y. ve Bai, S. (2021). Stratified rule-aware network for abstract visual reasoning. Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 35(2), 1567–1574.
- Laurence, P. G., Mecca, T. P., Serpa, A., Martin, R. ve Macedo, E. C. (2018). Eye movements and cognitive strategy in a fluid intelligence test: Item type analysis. Frontiers in Psychology, 9, 380.
- Ferrer, E., O’Hare, E. D. ve Bunge, S. A. (2009). Fluid reasoning and the developing brain. Frontiers in Neuroscience, 3(1), 46–51.
- Brouwers, S. A., Van de Vijver, F. J. R. ve Van Hemert, D. A. (2009). Variation in Raven’s Progressive Matrices scores across time and place. Learning and Individual Differences, 19(3), 330–338.
Bu test ücretsiz.
Hesap açmadan çözün. Cevaplarınız saklanmaz; rapor ekranda gösterilir ve PDF olarak size verilir.