Zekâ ve zihinsel becerilerPilot

Bakış Açısı Alma

Bu test, uzamsal yönelimi ölçmek için kullanılan bakış açısı alma testlerinin düzenine dayanır. Ekranda yedi nesnenin olduğu bir harita vardır; her soruda bir nesnenin yanında durup başka bir nesneye baktığını hayal edersin ve üçüncü nesnenin senin için hangi yönde kaldığını bir çemberin üstünde okla gösterirsin. Harita, nesneler ve sorular Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır. Rapor; gösterilen yönlerin doğru yönden ortalama kaç derece saptığını, kendini zihinde az ya da çok döndürmeyi gerektiren soruların karşılaştırmasını, yanlış yönlerde sağ ile solun karıştırılıp karıştırılmadığını ve sorulara nasıl çalışıldığını sade bir dille anlatır. Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz.

Ücretsiz çöz Bilimsel dayanağı

Süre: yaklaşık 10 dakika
Kimler için: 7. sınıftan yetişkinlere
Uzunluk: 12 soru, 3 alıştırma
Ücret: Ücretsiz, hesap gerekmez

Neyi ölçer?

Bakış açısı almayı, yani kendini zihinde başka bir yere ve yöne koyup çevredeki nesnelerin oradan hangi yönde kaldığını kestirebilmeyi ölçer. Bir cismi zihinde döndürme becerisi ile kendini zihinde yeniden yönlendirme becerisinin birbirinden ayrılabilen uzamsal beceriler olduğu bulunmuştur (Kozhevnikov ve Hegarty, 2001); Hegarty ve Waller’in (2004) çalışmasında da bu iki tür testi ayıran iki faktörlü bir model, tek faktörlü modelden daha iyi uymuştur (aktaran Hodgkiss ve ark., 2021). Kozhevnikov ve Hegarty’nin (2001) bulguları, hayal edilen bakış yönü haritanın yönünden 90 dereceden fazla farklı olduğunda kişilerin nesnelerin yerini kendi bedenlerine göre (önüm, sağım gibi) düşündüğüne işaret eder. Bakış yönünü hayalde ne kadar çok değiştirmek gerekirse yanlışlar ve cevap süresi o kadar artar; öndeki bir nesneyi göstermek, yandaki ya da arkadaki bir nesneyi göstermekten daha isabetlidir (Gunalp ve ark., 2021). Hegarty ve Waller’in kullandığı testin bilgisayar sürümünün sonuçları, kâğıt kalem sürümünün sonuçlarıyla üç deneyde güçlü biçimde ilişkili bulunmuştur (r = .62–.71; Friedman ve ark., 2020). Aynı çalışmada 44 üniversite öğrencisiyle yapılan deneyde iki sürümün sonuçları da haritada çizili bir yolun her dönemecinde sağa mı sola mı dönüldüğünü bulma testiyle ve kişilerin kendi yön duygusunu değerlendirdiği bir ölçekle orta düzeyde ilişkili bulunmuştur (Friedman ve ark., 2020). Bu bulgular o test içindir; bu testin geçerlik çalışması henüz yapılmadı.

Yön gösterme isabeti
Gösterilen yönlerin doğru yönden ortalama kaç derece saptığı: hata ne kadar küçükse yönler o kadar isabetli gösterilmiştir.
Küçük ve büyük dönüşler
Bakılan nesnenin haritada durulan yerin yukarısında ya da yanında kaldığı, yani zihinde en çok 90 derece dönmeyi gerektiren sorularla bakılan nesnenin aşağıda kaldığı, daha çok dönmeyi gerektiren soruların karşılaştırması.
Hata türleri
Yanlış gösterilen yönlerde sağ ile solun karıştırılıp karıştırılmadığı ve yönün haritaya yukarıdan bakar gibi gösterilip gösterilmediği.
Çalışma biçimi
Sorulara ne kadar zaman ayrıldığı ve hep aynı yönün gösterilip gösterilmediği.

Ücretsiz raporda neler var?

Öğrenciye ve veliye ayrı ayrı yazılmış iki rapor; testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor. Raporlar PDF olarak indirilebilir
Gösterilen yönlerin doğru yönden ortalama kaç derece saptığı ve kendini zihinde az ya da çok döndürmeyi gerektiren soruların karşılaştırması (grafikle)
Yanlış gösterilen yönlerde sağ ile solun karıştırılıp karıştırılmadığı, yönün haritaya yukarıdan bakar gibi gösterilip gösterilmediği ve sorulara nasıl çalışıldığı
Sonucu dikkatle yorumlamayı gerektiren durumlar için uyarılar (ör. çok hızlı cevaplama)
Norm durumu ve sonucun sınırları hakkında not
Gelişim yol haritası: kendini zihinde başka bir yere ve yöne koymayı gerektiren işleri kolaylaştıran yollar, bilmekte yarar olanlar, veliye yaklaşım önerileri ve dört haftalık küçük adımlar

Cevaplar yalnızca raporu hazırlamak için kullanılır ve saklanmaz; raporun tek kopyası size verilen PDF’tir.

Bilim kartı

Bu testin arkasında hangi araştırmaların durduğu ve nerede sınırlı olduğu.

Dayandığı ölçek

Uzamsal yönelim (bakış açısı alma) testlerinin düzeni: bir grup nesne gösterilir; kişi bir nesnenin yanında durup başka bir nesneye baktığını hayal eder ve üçüncü nesnenin yönünü bir çemberin üstünde gösterir (Kozhevnikov ve Hegarty, 2001). Hegarty ve Waller’in (2004) kullandığı kâğıt kalem testinde yedi nesne ve 12 soru vardır, süre 5 dakikadır ve kitapçığı döndürmek yasaktır (Hegarty, Kozhevnikov ve Waller, 2008; Friedman ve ark., 2020). O testin bilgisayar sürümünde nesneler önü arkası olmayan, canlı olmayan nesnelerdir, her nesnenin ortası bir noktayla gösterilir ve sorulardan önce geri bildirimli üç alıştırma yapılır (Friedman ve ark., 2020). Puan, gösterilen yönün doğru yönden saptığı açıların ortalamasıdır; cevaplanmayan bir soru, rastgele düzeyi olan 90 derece sayılır (Hegarty Spatial Thinking Lab, t.y.; Friedman ve ark., 2020). Ölçekhane’nin testi bu düzene dayanır; harita, nesneler, sorular ve rapor özgündür, başka testlerden harita, soru ya da norm alınmamıştır. Bu testte süre sınırı yoktur ve gençler için kendini zihinde az döndürmeyi gerektiren sorular da vardır.

Türkçe sürüm

Özgün test. Yönergeler ve sorular Türkçe yazılmıştır; nesnelerin adları haritada da yazılıdır.

Güvenirlik

Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı. Aynı düzendeki testlerin iç tutarlılığı başka çalışmalarda iyi ya da yüksek bulunmuştur: 12 soruluk bilgisayar sürümünün 60–90 yaşlarındaki 380 kişideki Cronbach α değeri .87’dir (Prevratil ve ark., 2023); yarısından fazlasında görsel-uzamsal ya da motor gelişimle ilgili güçlükler bulunan, 8–16 yaşlarındaki 85 çocukla kullanılan altı soruluk kısa bir kâğıt kalem sürümününki .79’dur (Orefice ve ark., 2024). Bu değerler, sorular farklı olduğu için bu test için geçerli sayılamaz. Şu denetimler güvenirlik kanıtı değil, soruların doğruluğu için yapılmıştır: her sorunun doğru cevabı nesnelerin konumundan ayrı bir hesapla yeniden bulunmuş; doğru cevabın tam önde ya da tam arkada olmadığı, nesnelerin birbirine ve soruların çizgilerine çok yakın olmadığı ve hata türlerinin birbirinden ayırt edilebildiği denetlenmiştir.

Norm durumu

Türkiye normu yok; sonuç akranlarla karşılaştırılmadan, gösterilen yönlerin doğru yönden ortalama kaç derece saptığıyla anlatılır. Zekâ puanı (IQ) verilmez. Yorumlamaya yardım için: rastgele gösterilen yönlerin ortalama hatası 90 derecedir; üniversitede okuyan 165 kişiyle yapılan bir deneyde bilgisayar sürümü ilk çözüldüğünde ortalama hata yaklaşık 29 derecedir (Friedman ve ark., 2020). İlk ölçümde 8–16 yaşlarında olan çocukların yaklaşık üç yıl arayla iki kez ölçüldüğü bir çalışmada kâğıt kalem sürümünde ortalama hata, çocukların yaş ortalaması yaklaşık 11,5 iken yaklaşık 64, yaklaşık 15 iken yaklaşık 39 derece; ebeveynlerinde yaklaşık 25 derece bulunmuştur (Brucato ve ark., 2022). Bu sayılar süre sınırlı başka testlerden alınmıştır; bu testle doğrudan karşılaştırılamaz.

Yaş ve sınıf

7. sınıftan itibaren uygulanır; yetişkinler de çözebilir. Bakış açısı alma, çocuklukta zihinde döndürmeden daha yavaş gelişir (Frick ve Pichelmann, 2023). Bu düzendeki bir testte, ilk ölçümde 8–16 yaşlarında olan çocukların hataları yaklaşık üç yılda belirgin biçimde azalmıştır: beceri ergenlikte de gelişmeye devam eder. Araştırmacılar testin en küçük yaşlara tam uygun olmayabileceğini belirtir (Brucato ve ark., 2022). Yaş ortalaması yaklaşık 11,5 olan çocuklarda o testteki ortalama hata (yaklaşık 64 derece), bu testte rastgele cevaplardan ayırt edilebilme sınırı olan 65 dereceye yakın olduğu için test 7. sınıftan başlar. Aynı sonuç farklı yaşlarda farklı anlama gelir.

Kullanım izni

Özgün test. Harita, nesneler, sorular ve rapor Ölçekhane tarafından geliştirilmiştir; puanlama kuralı bu düzendeki testlerinkiyle aynıdır.

Sınırlılıklar

Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz; kapsamlı bir değerlendirme yalnızca uzmanlarca, geçerliği gösterilmiş testlerle yapılabilir.
Uzamsal becerinin yalnızca bir yönünü (kendini zihinde başka bir yere ve yöne koymayı) ölçer; gerçek bir ortamda yol bulmayı doğrudan ölçmez.
Rastgele gösterilen yönlerin ortalama hatası 90 derecedir; 12 soruda rastgele gösterilen yönlerle de ortalama hata 65 dereceye kadar düşebilir (olasılığı yaklaşık %5). Bu yüzden ortalama hatası 65 derecenin üstündeki sonuçlar yorumlanmaz; yanlışlar belirli bir türde toplanıyorsa yalnızca bu tür anlatılır.
Ekranı, telefonu ya da başı çevirmek soruları kolaylaştırır; test bunu engelleyemez. Sonuç, yalnızca zihinde dönülerek çözüldüğünde anlamlıdır.
Sonuç; o günkü yorgunluk, dikkat ve ekranın büyüklüğünden etkilenebilir. Bu tür bir test ikinci kez çözüldüğünde hatalar azalabilir (Friedman ve ark., 2020).
Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı.

Kaynakça

Bu test ücretsiz.

Hesap açmadan çözün. Cevaplarınız saklanmaz; rapor ekranda gösterilir ve PDF olarak size verilir.

Testi çöz