Kişiliğin 10 Yönü

Kişiliğin en çok araştırılmış beş temel boyutunu ve her boyutun iki yönünü ölçer: coşku ve atılganlık (dışadönüklük), şefkat ve nezaket (uyumluluk), çalışkanlık ve düzenlilik (sorumluluk), soğukkanlılık ve iç rahatlık (duygusal denge), düşünsel merak ile sanat ve hayal gücü (deneyime açıklık). Araştırmacılar bu yönleri, yüzlerce kişinin kişilik puanlarında hangi özelliklerin birlikte gittiğine bakarak buldu (DeYoung ve ark., 2007). Aynı çalışmada on yönden sekizi, daha önceki bir genetik araştırmanın bulgularıyla da belirgin biçimde örtüştü. Bir boyutun iki yönü birbiriyle ilişkilidir ama aynı şey değildir. Örneğin çalışkanlık, anlık keyif yerine ileriki hedefler için çalışmayı; düzenlilik ise kurallara ve düzene uymayı anlatır (DeYoung, 2015). Coşku ve atılganlık ile şefkat ve nezaket, insan ilişkilerindeki farklı tarzlara karşılık gelir (DeYoung ve ark., 2013). Düşünsel merak yönü, sanat ve hayal gücü yönünden farklı olarak hem sözel hem sözel olmayan zihinsel becerilerle ilişkili bulunmuştur (DeYoung ve ark., 2014); ama bu test zekâyı ölçmez. Her yön 10 cümleyle ölçülür; boyut puanı, iki yönünün 20 cümlesinden hesaplanır.

• Dışadönüklük

  İnsanlara kolayca ısınma, sevincini dışa vurma ve gruplarda öne çıkma eğilimi.

  • Coşkuİnsanlara çabuk ısınma, kolayca arkadaş edinme, neşesini ve sevincini dışa vurma.
  • Atılganlıkİdareyi ele alma, fikrini söyleme, başkalarını etkileme ve harekete ilk geçme.

• Uyumluluk

  Başkalarının duygularını önemseme ve onlara saygıyla, kırmadan davranma eğilimi.

  • ŞefkatBaşkalarının duygularını içinde hissetme, onların iyiliğini önemseme ve onlar için bir şeyler yapmaktan hoşlanma.
  • NezaketBaşkalarına saygı gösterme; onları kırmaktan, kendi isteklerini onlara dayatmaktan ve çatışmadan kaçınma.

• Sorumluluk

  İşlerini kararlı ve düzenli bir biçimde yürütme, hedeflerine bağlı kalma eğilimi.

  • Çalışkanlıkİşe koyulma, başladığını bitirme ve dikkatini elindeki işte tutabilme.
  • DüzenlilikDüzeni, programı ve ayrıntıları önemseme; eşyalarını derli toplu tutma ve kurallara uyulmasını isteme.

• Duygusal Denge

  Zor ve stresli anlarda sakin kalabilme, olumsuz duyguları dengeli yaşama eğilimi.

  • SoğukkanlılıkÇabuk öfkelenmeme ve sinirlenmeme; duyguların hızla inip çıkmadan dengede kalması.
  • İç rahatlıkKolay kolay endişeye, kuşkuya ve hüzne kapılmama; zorluklar karşısında cesaretini koruyabilme.

• Deneyime Açıklık

  Fikirlere, sanata, güzelliğe ve hayal gücüne açık olma eğilimi.

  • Düşünsel merakSoyut fikirlerle, karmaşık sorunlarla ve zor metinlerle uğraşmaktan hoşlanma; yeni şeyleri çabuk kavradığını düşünme.
  • Sanat ve hayal gücüDoğanın, sanatın ve müziğin güzelliğine duyarlı olma, hayal kurma ve düşüncelere dalma.