Heyecan Arayışı

Heyecan arayışı, farklı, yeni, karmaşık ve yoğun his ve deneyimler arama ve bu deneyimler için fiziksel, sosyal, yasal ve parasal riskleri göze almaya istekli olma eğilimidir (Zuckerman, 1994). Bu test onu üç yönde ölçer: korku ve tehlike içeren deneyimlere ilgi ve korkmayı sıkılmaya tercih etme (tehlikeli heyecanlara ilgi); aklına estiği gibi davranma, beklenmedik ve çılgınca şeyler yapma, macera arama ve risk alma (anlık heyecan arayışı); tehlike karşısında kendinden emin olma, risk almaya istekli olma, alışılmadık yerleri keşfetmek isteme ve yükseklik ya da kötü hava gibi şeylerden pek çekinmeme (göze alma ve keşif). Kaynakta “hesaplı heyecan arayışı” diye adlandırılan üçüncü ölçeğin maddeleri plan yapmayı değil, göze almayı ve keşfetmeyi sorar; Türkçe adı bu yüzden seçildi. Kaynak, üç ölçeğin adlarının nereden geldiğini açıklamaz. Heyecan arayışı, düşünmeden hareket etmeyle (dürtüsellik) aynı şey değildir: 10–30 yaşındaki 935 kişiyle yapılan bir çalışmada iki özellik yaşla farklı biçimde değişmiştir (Steinberg ve ark., 2008); heyecan arayan birçok kişi tehlikeli bir işe girişmeden önce dikkatle plan yapar (Maples-Keller ve ark., 2016). Paraşütle atlama, dağcılık ve kaya tırmanışı gibi yüksek riskli sporlarla uğraşanlarla yapılan bir çalışmada heyecan arayışı yüksek olanların daha az önlem almadığı görülmüş (bir ölçekle ikisi arasında ilişki bulunmamış, başka bir ölçekle heyecan arayışı yüksek olanlar biraz daha çok önlem aldıklarını bildirmiş); önlem alanlar ise biraz daha az kaza ve kıl payı kurtulma bildirmiştir (Woodman ve ark., 2013). 16–20 yaşındaki 223 gençle yapılan bir çalışmada heyecan arayışı, bir takıma girmeyi denemek gibi olumlu risklerle de, olumsuz risklerle de ilişkili bulunmuş; dürtüsellik ise yalnızca olumsuz risklerle ilişkili çıkmıştır (Duell ve Steinberg, 2020). Arkadaşların yanında risk alma artar; bu etki 13–22 yaşındakilerde 24 yaş ve üstündekilerden daha güçlü bulunmuştur (Gardner ve Steinberg, 2005). Üç ölçek ayrı ayrı puanlanır ve toplam bir puan hesaplanmaz. Bu test bir yetenek, cesaret ya da zekâ ölçmez; sonuç kişinin kendini nasıl tanımladığını gösterir.

• Tehlikeli heyecanlara ilgi

  Korku ve tehlike içeren heyecanlı deneyimlere (bungee jumping, paraşütle atlama, fırtınada denize açılmak gibi) ilgi duyma ve korkmayı sıkılmaya tercih etme.

  Bir uçta: tehlikeli heyecanlara pek ilgi duymayan. Öbür uçta: tehlikeli heyecanlara ilgi duyan.

• Anlık heyecan arayışı

  Aklına estiği gibi davranma; beklenmedik ve çılgınca şeyler yapma, macera arama ve risk alma; başkalarını bu tür şeylere ikna etme ya da kolayca ikna olma.

  Bir uçta: ölçülü ve öngörülebilir. Öbür uçta: anlık kararlarla macera arayan.

• Göze alma ve keşif

  Tehlike karşısında kendinden emin olma, risk almayı göze alma, alışılmadık yerleri keşfetmek isteme ve yeni deneyimlere açık olma; yükseklik, kötü hava ya da büyük köpekler gibi şeylerden pek çekinmeme.

  Bir uçta: temkinli, güvenli olanı seçen. Öbür uçta: göze alan ve keşfetmeyi seven.