Düşünmeyi Sevme Ölçeği
Araştırmacılar, düşünmeyi gerektiren işlere girişme ve bunlardan keyif alma eğilimine “bilişsel ihtiyaç” der (Cacioppo ve Petty, 1982). Bu kısa ölçek, kamu malı olan Uluslararası Kişilik Madde Havuzu’ndaki (IPIP) 10 maddelik karşılığına dayanır: karmaşık problemleri çözmekten, kafa yoran metinler okumaktan ve felsefi tartışmalardan ne kadar hoşlandığını, ayrıca bir şeyleri ne kadar kolay ve çabuk kavradığını düşündüğünü sorar. Yaklaşık 2 dakika sürer. Öğrenciye ve veliye ayrı raporlar, testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor hazırlanır. Aynı 10 cümle Öğrenme ve Başarı Özellikleri testinde de “Düşünmekten hoşlanma” ölçeği olarak yer alır ve aynı cevaplar iki testte aynı düzeyi verir; bu test o tek özelliği daha ayrıntılı anlatır ve sonucu ölçüm payıyla gösterir. Bir yetenek ya da zekâ testi değildir; tanı koymaz.
- yaklaşık 2 dakika
- 9. sınıftan yetişkinlere
- 10 cümle
- Ücretsiz, hesap gerekmez
Neyi ölçer?
Düşünmeyi gerektiren işlere girişme ve bunlardan keyif alma eğilimini ölçer. Altı cümle bu işlerden hoşlanmayı ya da kaçınmayı sorar: karmaşık problemler, işleri yapmanın yeni yolları, kafa yoran metinler, felsefi tartışmalar ve karmaşık insanlar. Dört cümle ise kişinin bir şeyleri ne kadar kolay ve çabuk kavradığını düşündüğünü sorar. İki kümenin puanları birbiriyle çok yakından ilişkili olduğu için tek puan hesaplanır. Bu eğilimin okul başarısıyla ilişkisi küçüktür: 53.258 kişiyi kapsayan bir meta-analizde ilişki r = .20 bulunmuş; ilişkinin büyüklüğü sınıf düzeyine, bölgeye ve başarının nasıl ölçüldüğüne göre değişmiştir (Liu ve Nesbit, 2024). Zekâ testleriyle ilişkisi de küçük ile orta arasındadır (akıl yürütme testleriyle r = .19, genel bilgi ve kelime testleriyle r = .24; Schweitzer ve ark., 2025); yani zekâ ile aynı şey değildir. Almanya’da 5–7. sınıflarda izlenen 922 öğrencide bu eğilim, derslere ilginin sonraki gelişimini küçük ölçüde de olsa öngörmüş; tersi görülmemiştir (Matthes ve ark., 2025).
Düşünmeyi sevme
Karmaşık problemler, kafa yoran metinler ve felsefi tartışmalar gibi düşünmeyi gerektiren işlere girişme ve bunlardan keyif alma eğilimi.
Ücretsiz raporda neler var?
- Öğrenciye ve veliye ayrı ayrı yazılmış iki rapor; testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor. Raporlar PDF olarak indirilebilir
- Puanın, ölçüm payıyla birlikte cetvel üzerinde gösterimi
- Düzey ve sade bir açıklama
- Bilmekte yarar var: düşünmeyi sevmenin zekâ ve başarıyla ilişkisi ve zamanla değişip değişmediği üzerine araştırmaların kısa özeti
- Sonucu dikkatle yorumlamayı gerektiren durumlar için uyarılar (ör. çok hızlı cevaplama)
- Norm durumu ve sonucun sınırları hakkında not
- Gelişim yol haritası: nasıl çalışılabileceğine dair öneriler, veliye yaklaşım önerileri ve dört haftalık küçük adımlar
Cevaplar yalnızca raporu hazırlamak için kullanılır ve saklanmaz; raporun tek kopyası size verilen PDF’tir.
Bilim kartı
Bu testin arkasında hangi araştırmaların durduğu ve nerede sınırlı olduğu.
- Dayandığı ölçek
- IPIP’teki Need for Cognition ölçeği: Cacioppo ve Petty’nin (1982) “bilişsel ihtiyaç” kavramına karşılık gelen, Uluslararası Kişilik Madde Havuzu’nda (IPIP; Goldberg ve ark., 2006) yayımlanan 10 maddelik kamu malı ölçek. Kaynaktaki 10 maddenin hepsi kullanılır.
- Türkçe sürüm
- Maddeler, Öğrenme ve Başarı Özellikleri testindeki “Düşünmekten hoşlanma” ölçeğinin çevirileriyle birebir aynıdır; uygulama sırası da o testteki sıradır. “Have difficulty understanding abstract ideas” maddesi, 9. sınıftan başlayan öteki kişilik testlerindeki gibi “Soyut fikirleri anlamakta zorlanırım” diye çevrildi. Bu IPIP maddelerinin yayımlanmış bir Türkçe uyarlamasına ulaşılamadı; bu çevirinin güvenirlik ve geçerlik çalışması henüz yapılmadı.
- Güvenirlik
- IPIP’in sayfasında ölçeğin iç tutarlılığı (Cronbach α) .84 olarak verilir. Ölçekhane, IPIP maddelerinin uygulandığı ABD’deki bir topluluk örnekleminin herkese açık verisinde (Eugene-Springfield Topluluk Örneklemi; on cümlenin hepsini cevaplayan 570 yetişkin; Goldberg, 2018; Goldberg ve Saucier, 2016) aynı değeri buldu (.84). Ölçüm payı, bu veriden hesaplanan standart sapmayla (0,70) bulunur. Belçika’da ergenlerle başka bir bilişsel ihtiyaç ölçeğiyle yapılan bir çalışmada, gençlerin 7. ve 11. sınıflardaki puanları arasındaki ilişki (r = .50) beş temel kişilik özelliğininkine benzer bulunmuştur (Lavrijsen ve ark., 2024). Türkçe çevirinin güvenirliği henüz incelenmedi.
- Norm durumu
- Türkiye normu yok. Puanlar 1–5 cevap aralığına göre yorumlanır: sonuç kişinin kendini nasıl tanımladığını gösterir, akranlarıyla karşılaştırma yapmaz.
- Yaş ve sınıf
- 9. sınıftan itibaren uygulanır; mezunlar ve yetişkinler de çözebilir. Bu IPIP ölçeğinin güvenirliği yetişkinlerde hesaplanmıştır; aynı maddelerle ergenlerde yapılmış bir güvenirlik çalışmasına ulaşılamadı. Bilişsel ihtiyaç başka ölçeklerle ergenlerde de incelenmiştir: Belçika’da 3.409 ergenle yapılan bir çalışmada bu eğilim 7. sınıftan 11. sınıfa görece kararlı kalmış, ama gençler arasında farklı seyirler de görülmüştür (Lavrijsen ve ark., 2024).
- Kullanım izni
- Kamu malı: IPIP maddeleri izin ve ücret gerektirmeden her amaçla kullanılabilir ve çevrilebilir. Kaynağı gör
- Sınırlılıklar
- Öz bildirime dayanır; sonuç kişinin kendini nasıl gördüğünü yansıtır.
- Dört cümle kişinin bir şeyleri ne kadar kolay ve çabuk kavradığını düşündüğünü sorar; bu, gerçek beceriyi değil kişinin kendini nasıl gördüğünü gösterir. Ölçek zekâyı ölçmez.
- Okul başarısıyla ilişkisi küçüktür; tek başına başarı tahmini ya da yönlendirme için kullanılmamalıdır.
- Ölçüm payı ABD’deki yetişkinlerden hesaplanır; ergenlerde ve Türkçe çeviride farklı olabilir.
- Bu eğilim zamanla değişebilir; sonuç kalıcı bir etiket değildir.
- Aynı 10 cümle Öğrenme ve Başarı Özellikleri testinde de vardır; iki testi çözen kişi aynı cümleleri iki kez görür.
- Tanı koymaz; bir yetenek ya da zekâ testi değildir.
- Türkçe çevirinin güvenirlik ve geçerlik çalışması henüz yapılmadı; kaynak çalışmalardaki değerler bu çeviri için doğrudan geçerli sayılmamalıdır.
- Kaynakça
- Cacioppo, J. T. ve Petty, R. E. (1982). The need for cognition. Journal of Personality and Social Psychology, 42(1), 116–131.
- IPIP. Tek yapılı ölçekler: Need for Cognition maddeleri ve anahtarı.
- Goldberg, L. R. ve ark. (2006). The International Personality Item Pool and the future of public-domain personality measures. Journal of Research in Personality, 40(1), 84–96.
- Goldberg, L. R. (2018). (2,8,10 & others) International Personality Item Pool (IPIP) [Veri seti]. Eugene-Springfield Community Sample, Harvard Dataverse.
- Goldberg, L. R. ve Saucier, G. (2016). The Eugene-Springfield Community Sample: Information available from the research participants (ORI Technical Report, 56(1)). Oregon Research Institute.
- Liu, Q. ve Nesbit, J. C. (2024). The relation between need for cognition and academic achievement: A meta-analysis. Review of Educational Research, 94(2), 155–192.
- Schweitzer, F. M., Lindenberg, N. M., Fleischhauer, M. ve Enge, S. (2025). The relationship of need for cognition and typical intellectual engagement with intelligence and executive functions: A multi-level meta-analysis. Journal of Intelligence, 13(11), 142.
- Lavrijsen, J., Aerts, E., Preckel, F., Ramos, A. ve Verschueren, K. (2024). Becoming a “hungry mind”: Stability and change in need for cognition across adolescence. Journal of Intelligence, 12(10), 103.
- Matthes, J., Scherrer, V. ve Preckel, F. (2025). Need for cognition predicts academic interest development but not the other way around: A longitudinal study of secondary school students. Child Development, 96(5), 1675–1687.
Bu test ücretsiz.
Hesap açmadan çözün. Cevaplarınız saklanmaz; rapor ekranda gösterilir ve PDF olarak size verilir.