Mantıksal Akıl Yürütme
Bu test tümdengelimli akıl yürütmeyi, yani verilen bilgilerden kesin olarak neyin çıktığını, neyin çıkmadığını ayırt edebilmeyi ölçer. Her soruda iki bilgi ve bir sonuç vardır; bilgiler doğruysa sonucun da kesin olarak doğru olup olmadığına karar verilir. Soruların yarısı “eğer … ise …” kurallarıyla, yarısı “bütün, bazı, hiçbir” sözcükleriyle kurulmuştur ve Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır. Rapor; kaç sorunun doğru cevaplandığını, “eğer–ise” kurallarında kesin olanla olmayanın ayırt edilip edilmediğini, sonuç gerçek hayatta doğru ya da yanlış göründüğünde bu bilginin kararı etkileyip etkilemediğini ve sorulara nasıl çalışıldığını sade bir dille anlatır. Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz.
- yaklaşık 12 dakika
- 5. sınıftan yetişkinlere
- 32 soru, 2 soru türü
- Ücretsiz, hesap gerekmez
Neyi ölçer?
Verilen bilgilerden kesin olarak neyin çıktığını, neyin çıkmadığını ayırt edebilmeyi ölçer. Rapor iki şeye ayrıca bakar. Birincisi “eğer A ise B” kuralından, B olduğunda A’nın da olduğu ya da A olmadığında B’nin de olmadığı sonucuna varmaktır: bu iki çıkarım kesin değildir ama yetişkinler de onları sık kabul eder (Evans, Thompson ve Over, 2015); Kıbrıs’ta 2., 4. ve 6. sınıf öğrencileriyle yapılan ve “kesin öyle”, “kesin öyle değil” ve “kesin bir şey söylenemez” seçeneklerinin sunulduğu bir çalışmada bu iki çıkarımdaki doğru cevap oranı ortalama %41–48 olmuştur (Datsogianni ve ark., 2020). İkincisi inandırıcılık etkisidir: sonuç gerçek hayatta doğru göründüğünde bilgilerden çıkmasa da kabul etmek, yanlış göründüğünde bilgilerden çıksa da reddetmek. Bir çalışmada geçersiz ama inandırıcı sonuçların %92’si, geçersiz ve inandırıcı olmayanların %8’i kabul edilmiştir (Evans ve ark., 1983; aktaran Trippas ve ark., 2018). Sonucun bilgilerden çıkıp çıkmadığı ile gerçekte doğru olup olmadığının çatıştığı sorulardaki başarının 12 yaşından genç yetişkinliğe doğru arttığı, ileri yaşlarda ise yeniden azaldığı görülmüştür (De Neys ve Van Gelder, 2009).
Doğru cevaplar
Sonucun bilgilerden kesin olarak çıkıp çıkmadığına doğru karar verilen soruların sayısı.
Eğer–ise çıkarımları
“Eğer … ise …” kurallarından kesin olarak neyin çıktığını, neyin çıkmadığını ayırt edebilmek.
Bilgiler ve gerçek hayat
Sonuç gerçek hayatta doğru ya da yanlış göründüğünde de yalnızca verilen bilgilere göre karar verebilmek.
Çalışma biçimi
Sorulara ne kadar zaman ayrıldığı ve cevapların hep aynı yöne kayıp kaymadığı.
Ücretsiz raporda neler var?
- Öğrenciye ve veliye ayrı ayrı yazılmış iki rapor; testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor. Raporlar PDF olarak indirilebilir
- Doğru cevap sayısı ve soru gruplarına göre doğru cevaplar grafiği
- “Eğer–ise” kurallarında kesin olanla olmayanın ayırt edilip edilmediği ve sonuç gerçek hayatta doğru ya da yanlış göründüğünde bu bilginin kararı etkileyip etkilemediği (üç boyutlu grafikle)
- Sonucu dikkatle yorumlamayı gerektiren durumlar için uyarılar (ör. çok hızlı cevaplama)
- Norm durumu ve sonucun sınırları hakkında not
- Gelişim yol haritası: bilgilerden kesin sonuç çıkarmayı gerektiren işleri kolaylaştıran yollar, bilmekte yarar olanlar, veliye yaklaşım önerileri ve dört haftalık küçük adımlar
Cevaplar yalnızca raporu hazırlamak için kullanılır ve saklanmaz; raporun tek kopyası size verilen PDF’tir.
Bilim kartı
Bu testin arkasında hangi araştırmaların durduğu ve nerede sınırlı olduğu.
- Dayandığı ölçek
- Tümdengelimli akıl yürütmeyi incelemek için uzun süredir kullanılan iki soru türü: “eğer … ise …” kurallarıyla kurulan dört temel çıkarım (Evans, Thompson ve Over, 2015) ve sonucun mantıksal geçerliğiyle gerçek hayatta inandırıcı olup olmadığının çaprazlandığı “bütün, bazı, hiçbir” soruları (Evans, Barston ve Pollard, 1983; Trippas ve ark., 2018). Sorular Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır; ticari ya da araştırma amaçlı test setlerinin soruları, puanlama kuralları ya da normları kullanılmaz.
- Türkçe sürüm
- Özgün test. Sorular ve yönergeler Türkçe olarak yazılmıştır.
- Güvenirlik
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı. Her sorunun doğru cevabı, soru biçimsel olarak yeniden yazılıp bilgilere uyan bütün olası durumlar tek tek denenerek bağımsızca doğrulanmıştır; kesin olmayan sonuçların hepsi bilgilerle çelişmez, yani doğru olabilir ama kesin değildir. Sonuçların inandırıcı olup olmadığı gerçek hayattaki bilgiye göre belirlenmiştir ve henüz veriyle denetlenmedi.
- Norm durumu
- Türkiye normu yok; sonuçlar akranlarla karşılaştırılmadan, hangi tür sorularda ne kadar doğru karar verildiğiyle anlatılır. Zekâ puanı (IQ) verilmez. Akıl yürütme yaşla ve deneyimle değiştiği için aynı sonuç farklı yaşlarda farklı anlama gelir.
- Yaş ve sınıf
- 5. sınıftan itibaren uygulanır; yetişkinler de çözebilir. Süre sınırı yoktur. Sorular okumayı gerektirir; okumakta zorlanan biri için sonuç akıl yürütmeyi tam yansıtmayabilir.
- Kullanım izni
- Özgün test. Sorular, puanlama ve rapor Ölçekhane tarafından geliştirilmiştir.
- Sınırlılıklar
- Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz; kapsamlı bir değerlendirme yalnızca uzmanlarca, geçerliği gösterilmiş testlerle yapılabilir.
- Akıl yürütmenin yalnızca bir yönünü (sözel bilgilerden kesin sonuç çıkarmayı) ölçer; şekillerle ya da sayılarla akıl yürütme hakkında bilgi vermez.
- Her soruda iki seçenek olduğu için rastgele seçen biri de soruların yaklaşık yarısını doğru bulabilir; bu yüzden toplam doğru sayısından çok, hangi tür sorularda zorlanıldığı yorumlanır.
- Sonuç; o günkü yorgunluk, isteklilik, dikkat ve okuma hızından etkilenir. Test yeniden çözüldüğünde soruları hatırlamak sonucu yükseltebilir.
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı.
- Kaynakça
- Datsogianni, A., Sodian, B., Markovits, H. ve Ufer, S. (2020). Reasoning with conditionals about everyday and mathematical concepts in primary school. Frontiers in Psychology, 11, Article 531640.
- De Neys, W. ve Van Gelder, E. (2009). Logic and belief across the lifespan: The rise and fall of belief inhibition during syllogistic reasoning. Developmental Science, 12(1), 123–130.
- Evans, J. St. B. T., Barston, J. L. ve Pollard, P. (1983). On the conflict between logic and belief in syllogistic reasoning. Memory & Cognition, 11(3), 295–306.
- Evans, J. St. B. T., Thompson, V. A. ve Over, D. E. (2015). Uncertain deduction and conditional reasoning. Frontiers in Psychology, 6, Article 398.
- Trippas, D., Kellen, D., Singmann, H., Pennycook, G., Koehler, D. J., Fugelsang, J. A. ve Dubé, C. (2018). Characterizing belief bias in syllogistic reasoning: A hierarchical Bayesian meta-analysis of ROC data. Psychonomic Bulletin & Review, 25(6), 2141–2174.
Bu test ücretsiz.
Hesap açmadan çözün. Cevaplarınız saklanmaz; rapor ekranda gösterilir ve PDF olarak size verilir.