Üç Boyutlu Zihinde Döndürme

Zihinde döndürmeyi, yani bir cismin döndürülünce nasıl görüneceğini zihinde canlandırıp onu ayna görüntüsünden ayırabilmeyi ölçer. Küplerden yapılmış iki şeklin aynı mı farklı mı olduğuna karar verilirken şekiller arasındaki açı büyüdükçe karar süresi ve yanlışlar artar (Shepard ve Metzler, 1971; aktaran Ganis ve Kievit, 2015): gölgelendirilmiş şekillerle 54 yetişkinle yapılan bir çalışmada açı 0’dan 150 dereceye çıkınca ortalama süre yaklaşık 1,8 saniyeden 3,2 saniyeye uzamış, yanlışlar %5’ten %19’a çıkmıştır (Ganis ve Kievit, 2015). Bir şeklin döndürülmüş hâllerinin seçenekler arasından seçildiği testlerde ise bir sorunun zorluğunu yalnızca dönüş açısı değil, şeklin görünüşü de etkileyebilir; bulgular çalışmadan çalışmaya değişir. Üniversite öğrencileriyle yapılan bir çalışmada bir kolun öbürünü kapattığı sorular ile iki uçtaki kolu eşit uzunlukta olan sorular daha zor bulunmuş, dönüş açısının zorlukla ilişkisi bulunmamıştır (Caissie ve ark., 2009). 3–8. sınıflardan 129 öğrenciyle yapılan bir çalışmada ise daha çok küplü ve birden çok yönde döndürülmüş şekiller daha zor, bir kolun öbürünü kapattığı ve iki uçtaki kolu eşit uzunlukta olan şekiller daha kolay bulunmuştur (Rajeb ve ark., 2025). Seçeneklerin birlikte gösterildiği sorularla yapılan bir deneyde de dönüş açısı büyüdükçe doğru cevaplar azalmıştır (Jost ve Jansen, 2024). Shepard ve Metzler’in (1971) şekilleri gölgesiz çizgi çizimleriydi; bu testteki şekiller, derinliği daha iyi göstermek için gölgelendirilerek çizilmiştir (Ganis ve Kievit, 2015) ve her küpün en az yaklaşık dörtte biri görünür. Yapısı farklı yanlış seçenekler, şekil döndürülmeden parçalarına bakılarak ayırt edilebildiği için bu testte yanlış seçeneklerin hepsi ayna görüntüsüdür (Frick ve Pichelmann, 2023). Zihinde döndürme becerisinin matematik başarısıyla ilişkisi çocuklukta gösterilmiştir ama bu ilişki yaşa ve matematik konusuna göre değişir (Gilligan ve ark., 2020); uzamsal beceriler alıştırmayla da gelişebilir: 217 çalışmayı birleştiren bir meta analizde alıştırma yapan gruplar, yapmayanlardan ortalama olarak yaklaşık yarım standart sapma kadar daha çok ilerlemiştir (Uttal ve ark., 2013; aktaran Gilligan ve ark., 2020).

• Doğru cevaplar

  Döndürülmüş iki şeklin ikisinin de bulunduğu soruların sayısı.

• Dik eksen ve yan yatırma

  Yalnızca dik bir eksen çevresinde döndürülmüş şekillerle ayrıca yan yatırılmış şekillerin karşılaştırması.

• Ayna görüntüleri

  Yanlış cevaplanan sorularda ayna görüntülerinin nasıl seçildiği: bir doğru şekille birlikte mi, ikisi birden mi?

• Çalışma biçimi

  Sorulara ne kadar zaman ayrıldığı ve cevapların hep aynı yerlerdeki seçeneklere kayıp kaymadığı.