Çalışma Belleği: Hesapla ve Hatırla
Bu test, psikolojide çalışma belleğini ölçmek için yaygın olarak kullanılan karmaşık bellek aralığı (complex span) görevlerinin işlem aralığı düzenine dayanır: her adımda kısa bir işlemin sonucunun doğru olup olmadığına karar verilir, ardından bir harf gösterilir; birkaç adımdan sonra harfler gösterildikleri sırayla seçilir. Diziler 3 ile 7 harf arasındadır; toplam 50 harf ve 50 işlem vardır; işlemler için kişiye göre belirlenen bir süre vardır. İşlemler ve harf dizileri Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır. Rapor; kaç harfin doğru yerde hatırlandığını, diziler uzadıkça sonucun nasıl değiştiğini, işlemlerin ne kadarının doğru yapıldığını ve doğru yerde olmayan harflerin türünü sade bir dille anlatır. Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz.
- yaklaşık 15 dakika
- 5. sınıftan yetişkinlere
- 10 dizi: 50 harf ve 50 işlem
- Ücretsiz, hesap gerekmez
Neyi ölçer?
Çalışma belleğini, yani bilgiyi kısa bir süre akılda tutarken aynı anda başka bir iş yapabilmeyi ölçer. Harfleri yalnızca tekrar etmek yerine araya işlemler girdiği için görev, dikkat başka bir işe giderken bilgiyi koruyabilmeyi ve sonra geri getirebilmeyi gerektirir. Bir derlemeye göre bu görevlerin karmaşık düşünmeyle ilişkisinin önemli bir kısmı, dikkati yönetebilmekten kaynaklanıyor olabilir (Lee ve Engle, 2026). Almanya’da 68 okul öncesi ve 66 ilkokul çocuğuyla (ilkokuldakilerin yaş ortalaması 9) yapılan bir çalışmada, birkaç bellek aralığı göreviyle ölçülen çalışma belleği, cinsiyet ve sözel olmayan zekâ hesaba katıldıktan sonra da iki grupta matematik becerisiyle ilişkili bulunmuştur (Hischa ve ark., 2025). Bununla birlikte tek bir görevin sonucu, çalışma belleğinin yanında o göreve ve o tür görevlere özgü etkileri de taşır (Schmiedek ve ark., 2014); çalışma belleğini daha doğru kestirmek için farklı türden görevlerin birlikte kullanılması önerilir (Monteiro ve ark., 2025). Karmaşık bellek aralığı görevleri ile n-geri (geriye dönük hatırlama) görevleri arasındaki ilişki bir meta-analizde ortalamada zayıf bulunmuştur (r = .20; Redick ve Lindsey, 2013); birçok görevi birlikte inceleyen bir çalışma ise iki tür görevin de çalışma belleğinin geçerli göstergeleri olduğunu bildirir (Schmiedek ve ark., 2014).
Hatırlanan harfler
İşlemlerin arasında gösterilen 50 harften kaç tanesinin doğru yerde hatırlandığı.
Dizi uzunluğu
Diziler uzadıkça (3 harften 7 harfe) harflerin ne kadarının doğru yerde hatırlandığı ve bütün harfleri doğru hatırlanan en uzun dizi.
İşlemler
Harfleri akılda tutarken yapılan işlemlerin kaç tanesinin süresi içinde doğru cevaplandığı.
Hata türleri
Doğru yerde olmayan harflerin türü: yeri karışan harfler, o dizide olmayan harfler ve boş bırakılan yerler.
Ücretsiz raporda neler var?
- Öğrenciye ve veliye ayrı ayrı yazılmış iki rapor; testi kendisi için çözen yetişkine ise ona yazılmış tek bir rapor. Raporlar PDF olarak indirilebilir
- İşlemlerin arasında gösterilen harflerin kaç tanesinin doğru yerde hatırlandığı ve diziler uzadıkça sonucun nasıl değiştiği (3 harften 7 harfe; grafik ve üç boyutlu grafikle)
- İşlemlerin ne kadarının süresi içinde doğru cevaplandığı ve doğru yerde olmayan harflerin türü (yeri karışan, dizide olmayan ya da boş bırakılan)
- Sonucu dikkatle yorumlamayı gerektiren durumlar için uyarılar (ör. çok hızlı cevaplama)
- Norm durumu ve sonucun sınırları hakkında not
- Gelişim yol haritası: iş yaparken bilgiyi akılda tutmayı kolaylaştıran yollar, bilmekte yarar olanlar, veliye yaklaşım önerileri ve dört haftalık küçük adımlar
Cevaplar yalnızca raporu hazırlamak için kullanılır ve saklanmaz; raporun tek kopyası size verilen PDF’tir.
Bilim kartı
Bu testin arkasında hangi araştırmaların durduğu ve nerede sınırlı olduğu.
- Dayandığı ölçek
- Karmaşık bellek aralığı (complex span) görevlerinin işlem aralığı (operation span) düzeni: her harften önce basit bir işlemin doğru olup olmadığına karar verilir; 3–7 harflik dizilerin sonunda harfler gösterildikleri sırayla hatırlanır. İşlem süresi kişiye göre belirlenir: yalnızca işlemlerden oluşan alıştırmadaki cevap sürelerinin ortalaması ile 2,5 standart sapmanın toplamı (bu testte en az 3, en çok 15 saniye). Bu süre sınırı, işlemler yapılırken harflerin içinden tekrar edilmesini sınırlamak içindir (Unsworth ve ark., 2005; aktaran Đokić ve ark., 2018 ve Monteiro ve ark., 2025). Puan, doğru yerde hatırlanan harflerin toplamıdır (kısmi puan): üç tür bellek aralığı göreviyle yapılan bir çalışma, bu puanlamanın yalnızca tamamı doğru dizileri sayan puanlamaya yeğlenmesini önermektedir (Đokić ve ark., 2018). Bu tür görevlerde geleneksel olarak işlemlerin en az %85’inin doğru olması istenir; bu testte bu ölçüt kimseyi sonuçtan çıkarmaz, raporda anlatılır: aynı çalışmada ölçüt kaldırıldığında görevin ölçme özellikleri bozulmamıştır (Đokić ve ark., 2018). İşlemler, harf dizileri ve rapor Ölçekhane tarafından özgün olarak hazırlanmıştır; ticari ya da başka araştırma testlerinin uyaranları, puanlama yazılımları ya da normları kullanılmaz.
- Türkçe sürüm
- Özgün test. İşlemler rakamlarla, harfler Türkçede kolay okunan büyük ünsüzlerle yapılır; yönergeler Türkçe yazılmıştır.
- Güvenirlik
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı. Bu düzendeki işlem aralığı görevlerinin iç tutarlılığı başka ülkelerdeki çalışmalarda yeterli bulunmuştur: 18–41 yaş arası 504 üniversite öğrencisiyle yapılan bir çalışmada işlem aralığı görevinin iç tutarlılığı (Cronbach α) puanlama biçimine göre .76 ile .83 arasında bulunmuştur (Đokić ve ark., 2018); Portekiz’de 163 genç yetişkinle yapılan bir çalışmada 60 denemelik bir işlem aralığı görevinin iç tutarlılığı .90, yalnızca ilk 20 denemesininki .79 bulunmuştur (Monteiro ve ark., 2025). Bu değerler o görevlere aittir; bu test için geçerli sayılamaz. 50 üniversite öğrencisiyle yapılan bir çalışmada, aynı kişilerin laboratuvarda ve uzaktan, internet üzerinden çözdüğü işlem aralığı görevinin sonuçları güçlü biçimde ilişkili bulunmuştur (görevi iki ortamda da tamamlayan 43 kişide; Ruiz ve ark., 2019). O çalışmada harf yerine alışılmadık simgeler kullanılmıştır, çünkü başka bir araştırmada internet sürümünde harfler kâğıda yazılmıştır; bu testte harfler kullanıldığı için bu bulgu bu teste doğrudan aktarılamaz.
- Norm durumu
- Türkiye normu yok; sonuçlar akranlarla karşılaştırılmadan, kaç harfin doğru yerde hatırlandığıyla ve dizi uzunluklarına göre anlatılır. Zekâ puanı (IQ) verilmez. Çalışma belleği yaşla değiştiği için aynı sonuç farklı yaşlarda farklı anlama gelir.
- Yaş ve sınıf
- 5. sınıftan itibaren uygulanır; yetişkinler de çözebilir. İşlemler çarpım tablosu ve toplama-çıkarma bilgisi gerektirir. İngiltere’de 10–86 yaş arası 350 kişiyle yapılan bir çalışmada, araştırmacıların bütün yaşlara uygun diye seçtiği, laboratuvarda yapılan bir işlem aralığı görevinde sonuçlar 10 yaşından 30 yaşına kadar biraz yükselmiş, 30 yaşından sonra düşmüştür (Ferguson ve ark., 2021). Bu testin internette 10–11 yaşındaki çocuklarla yapılan uygulamasının geçerliği ayrıca gösterilmemiştir.
- Kullanım izni
- Özgün test. İşlemler, harf dizileri, puanlama ve rapor Ölçekhane tarafından geliştirilmiştir; görevin düzeni bilimsel yayınlarda tanımlanan işlem aralığı düzenidir.
- Sınırlılıklar
- Zekâ puanı (IQ) vermez ve tanı koymaz; dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü ya da bellek sorunları gibi durumlar ancak uzman değerlendirmesiyle anlaşılabilir.
- Çalışma belleğini tek bir görevle ölçer; tek görevin sonucu o göreve özgü etkileri de taşır (Schmiedek ve ark., 2014). Sonuç, çalışma belleğinin tamamı hakkında kesin bir yargı için yeterli değildir.
- İşlem kısmı matematik becerisini ölçmek için değil, harfleri akılda tutmayı zorlaştırmak için vardır. İşlemlerde zorlanan biri için görev daha da zorlaşır; bu yüzden harf sonucu işlem sonucuyla birlikte okunmalıdır.
- Her uzunlukta yalnızca iki dizi vardır; bütün harfleri doğru hatırlanan en uzun dizi yalnızca kabaca fikir verir. Asıl sonuç, doğru yerde hatırlanan harflerin toplamıdır.
- Sonuç; o günkü yorgunluk, isteklilik, ortamdaki gürültü ve cihazdan etkilenebilir. Harflerin kâğıda yazılması ya da görev sırasında yardım alınması sonucu geçersiz kılar.
- Bellek aralığı görevleriyle yapılan alıştırmaların, güncelleme görevleri gibi başka türden çalışma belleği görevlerine ve çalışma belleği dışındaki becerilere aktarıldığı gösterilememiştir (55 çalışmayı birleştiren bir meta-analiz: Fu ve ark., 2026). Daha önceki bir meta-analizde de çalışma belleği alıştırmalarının başka becerilere yansıdığına dair inandırıcı bir kanıt bulunmamıştır (Melby-Lervåg ve Hulme, 2013). Bu görevi tekrar tekrar çözmenin başka becerileri geliştireceği beklenmemelidir.
- Bu testin güvenirlik, geçerlik ve norm çalışması henüz yapılmadı.
- Kaynakça
- Đokić, R., Koso-Drljević, M. ve Đapo, N. (2018). Working memory span tasks: Group administration and omitting accuracy criterion do not change metric characteristics. PLoS ONE, 13(10), e0205169.
- Ferguson, H. J., Brunsdon, V. E. A. ve Bradford, E. E. F. (2021). The developmental trajectories of executive function from adolescence to old age. Scientific Reports, 11, 1382.
- Fu, J., Zhou, Y., Yuan, M. ve Cai, Y. (2026). The asymmetry of working memory training transfer: A systematic review and meta-analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 33(7), 227.
- Hischa, V., Moeller, K., Seitz-Stein, K. ve Niklas, F. (2025). Differential contributions of approximate number system, number line estimation, and working memory to mathematical skills in preschool and primary school. Psychological Research, 89(5), 142.
- Lee, Y. ve Engle, R. (2026). Beyond working memory capacity: Attention control as the underlying mechanism of cognitive abilities. Journal of Intelligence, 14(2), 22.
- Melby-Lervåg, M. ve Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental Psychology, 49(2), 270–291.
- Monteiro, F., Nascimento, L. B., Leitão, J. A., Santos, E. J. R., Rodrigues, P., Santos, I. M., Simões, F. ve Nascimento, C. S. (2025). Optimizing working memory assessment: Development of shortened versions of complex spans, updating, and binding tasks. Psychological Research, 89(2), 65.
- Redick, T. S. ve Lindsey, D. R. B. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis. Psychonomic Bulletin & Review, 20(6), 1102–1113.
- Ruiz, S., Chen, X., Rebuschat, P. ve Meurers, D. (2019). Measuring individual differences in cognitive abilities in the lab and on the web. PLoS ONE, 14(12), e0226217.
- Schmiedek, F., Lövdén, M. ve Lindenberger, U. (2014). A task is a task is a task: Putting complex span, n-back, and other working memory indicators in psychometric context. Frontiers in Psychology, 5, 1475.
- Unsworth, N., Heitz, R. P., Schrock, J. C. ve Engle, R. W. (2005). An automated version of the operation span task. Behavior Research Methods, 37(3), 498–505.
Bu test ücretsiz.
Hesap açmadan çözün. Cevaplarınız saklanmaz; rapor ekranda gösterilir ve PDF olarak size verilir.