1. bölüm: Anatomi · Ders 1 / 36
Sinir sistemine ilk bakış ve anatominin dili
Beynin ayrıntılarına dalmadan önce haritanın tamamına bakalım: sinir sistemi hangi parçalardan oluşur, beyin bu sistemin neresindedir, onu ne korur ve besler, anatomistler bir yapının yerini nasıl tarif eder? Ders üç düzeyde okunur: Temel ile başla; hazır olduğunda Lisans ve Uzman düzeylerinde hasta vakalarına, görüntülemeye ve beyin cerrahisine geç.
Sen kimsin? Dersi sana göre açalım
Sana uyan kartı seç. Ders seçimine göre kısalır ya da derinleşir; istediğin an değiştirebilirsin.
Nasıl okunur? Kenarında çizgi olmayan anlatım herkes içindir. Mavi çizgili bölümler Lisans, mor çizgili bölümler Uzman düzeyidir ve yalnızca o düzeyi seçince görünür.
1.Sinir sistemi: bedenin haberleşme ağı
Elindeki telefon titrediğinde neler olur? Parmak ucundaki duyu almaçları titreşimi fark eder, bu bilgi sinirlerle omuriliğe ve beyne ulaşır, beyin ne yapacağına karar verir ve kolundaki kaslara komut gönderir. Bu yolculuğun hepsi saniyenin küçük bir bölümünde tamamlanır. Bunu yöneten sistem sinir sistemidir.
Sinir sisteminin üç temel işi vardır:
- Algılama: Bedenin içinden ve dışından bilgi toplamak. Görme, işitme, dokunma, tat ve koku bunun en bilinen örnekleridir.
- Birleştirme: Gelen bilgiyi anılarla, o anki duygu durumuyla ve daha önce öğrenilenlerle bir araya getirip ne yapılacağına karar vermek.
- Tepki: Kasları kasmak ya da bezlere salgı yaptırmak.
Anatomistler sinir sistemini iki büyük bölüme ayırır:
- Merkezî sinir sistemi (MSS): beyin ve omurilik. Bilginin işlendiği ve kararların verildiği yer burasıdır.
- Çevresel (periferik) sinir sistemi (ÇSS): merkezî sinir sisteminin dışında kalan her şey. Beyinden çıkan 12 çift kafa siniri, omurilikten çıkan 31 çift omurilik siniri ve sinirlerin üzerindeki küçük nöron kümeleri olan gangliyonlar bu bölüme girer.
Bu sınır kesin bir duvar değildir: Çevresel sinir sisteminin bazı parçaları kafatasının ya da omurga kanalının içinde durur. Yine de bu ayrım, sinir sistemini öğrenmek için iyi bir başlangıç haritasıdır.
Sinir dokusunda iki büyük hücre ailesi vardır. Nöronlar sinir sisteminin hesaplamasını ve haberleşmesini yapar; elektrik ve kimyasal sinyalleri onlar taşır. Glia hücreleri ise nöronları destekler, besler ve korur. İkisini de 2. bölümün ilk derslerinde ayrıntılı göreceğiz.
Hareketli çizim
Sinir sisteminin haritası
- Merkezî sinir sistemi: beyin ve omurilik.
- Çevresel sinir sistemi: beyinden ve omurilikten çıkan sinirler ile omuriliğin yanındaki küçük düğümler (gangliyonlar).
Örnek: telefon titriyor
- 1. Algılama: Parmak ucundaki duyu almaçları titreşimi fark eder.
- 2. İletim: Sinyal koldaki sinir boyunca omuriliğe, oradan beyne çıkar.
- 3. Birleştirme: Beyin gelen bilgiyi yorumlar ve karar verir: “Telefon çalıyor, açayım.”
- 4. Tepki: Beyinden çıkan komut omurilikten kol sinirine iner; kaslar kasılır ve el telefonu kavrar.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Omurilikten çıkan sinirler omurganın bölgelerine göre adlandırılır. Her omurilik siniri omuriliğe iki kökle bağlanır: arka (dorsal) kök duyu bilgisini içeri getirir, ön (ventral) kök hareket komutunu dışarı götürür. İki kök birleşince ortaya çıkan omurilik siniri hem duyu hem hareket lifi taşır; bu yüzden bütün omurilik sinirleri karma sinirdir.
Hareketli çizim
Omurga, omurilik ve 31 çift sinir
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Dermatom, tek bir arka kök gangliyonundan gelen liflerin beslediği deri alanıdır; komşu dermatomlar birbiriyle örtüşür (Dafny, 2026). Noktalar Amerikan Omurilik Yaralanması Derneği’nin (ASIA) muayene standardından alındı.
Kaynaklar bazı refleksleri bir bölüm farklı verir; tabloda Lin-Wei ve ark. (2021) izlendi. Aynı yazarlara göre iç arka uyluk (iç hamstring) refleksi, L5 kök hasarından kuşkulanıldığında işe yarayan tek derin tendon refleksidir.
Babinski yanıtı ilk 2 yaşta normaldir. Hareket kabuğu hasarından hemen sonra karşı yanda önce gevşek felç görülebilir; spastisite sonra gelişir (Knierim, UTHealth; OpenStax 16.4).
Sinir sistemi bir de yaptığı işe göre bölümlere ayrılır:
Somatik sistem de bazı refleksleri bilinçli bir karar vermeden yürütür.
Otonom sistemin iki kolu vardır. Sempatik kol "savaş ya da kaç" yanıtıyla, parasempatik kol "dinlen ve sindir" hâliyle anılır. İki kol çoğu organda birbirinin tersini yapar:
Hareketli çizim
Otonom sistemin iki kolu
Sempatik kol bedeni harekete hazırlar: tehlike, heyecan ya da egzersiz anında öne çıkar. İki kol çoğu organda birbirinin tersini yapar; organın o anki durumu ikisinin dengesine bağlıdır.
Göz bebeği
Büyür (daha çok ışık girer).
Tükürük
Azalır; ağız kurur.
Hava yolları
Genişler.
Kalp
Hızlanır (egzersizde dakikada 120–140 atıma kadar).
Sindirim
Bağırsak hareketleri ve salgılar azalır.
Mesane
Mesane duvarı gevşer; idrar biriktirilir.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Hareketli çizim
Çıkış düzeyleri, gangliyonlar ve haberci maddeler
Gövde omuriliğin T1–L2 bölümlerinin yan boynuzunda. Kısa ve miyelinli preganglionik lif zincir (paravertebral) ya da kolateral (prevertebral) gangliyona gider, asetilkolin (ACh) salar; gangliyon nöronundaki almaç nikotiniktir. Uzun ve miyelinsiz postganglionik lif organda noradrenalin salar; almaç α ya da β adrenerjiktir. Tek bir preganglionik nöron 10–20 hedefe uzanabildiği için sempatik yanıt yaygındır.
Kaynak: OpenStax 15.1–15.2. Ter bezlerine parasempatik lif gelmez.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Klinik vaka
Vaka 1: Bel ağrısından sonra idrarını yapamayan hasta
46 yaşında bir kadın, iki gündür süren şiddetli bel ağrısı ve iki bacağına yayılan ağrıyla acil servise geliyor. Sabahtan beri idrarını yapamadığını, kalçalarının iç yüzünde ve makat çevresinde "uyuşukluk" hissettiğini söylüyor. Muayenede iki bacakta ayak bileği gücü azalmış; Aşil refleksleri alınamıyor.
Önce kendin düşün: hasar nerede olabilir, neden?
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Klinik vaka
Vaka 2: Bir göz kapağı düşük, göz bebeği küçük
52 yaşında bir erkek, ani başlayan sol boyun ağrısından bir gün sonra sol göz kapağının hafifçe düştüğünü fark ediyor. Muayenede sol göz bebeği sağdan küçük. Yüzündeki terleme iki yanda eşit.
Önce kendin düşün: hasar nerede olabilir, neden?
2.Beynin büyük bölümleri ve gelişimi
Beyin, kafatasının içinde duran ve merkezî sinir sisteminin üst ucunu oluşturan organdır. Anatomide dört büyük bölümde incelenir:
- Büyük beyin (serebrum): Beynin en büyük bölümü. Kıvrımlı dış yüzüne beyin kabuğu (korteks) denir. Derin bir yarık onu sağ ve sol yarımküre diye ikiye ayırır; iki yarımküreyi en büyük lif köprüsü olan korpus kallozum birbirine bağlar. Bellek, duygular ve bilinç gibi en karmaşık işler büyük beynin çalışmasıyla ortaya çıkar.
- Ara beyin (diensefalon): Büyük beynin altında, içeride saklıdır. En büyük parçası talamustur: koku dışındaki bütün duyusal bilgiler kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer. Talamusun altındaki hipotalamus vücudun iç dengesini korur; otonom sinir sistemini ve hormon sistemini yönetir.
- Beyin sapı: Orta beyin, pons ve omurilik soğanından oluşur; beyni omuriliğe bağlar. Solunumu, kalp atışını ve kan basıncını düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik (serebellum): Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık onda biri kadardır. Hareketleri düzenler: büyük beynin planladığı hareketi bedenden gelen bilgilerle karşılaştırır ve gerekirse düzeltir.
Üç boyutlu sahne
Dört bölüm bir arada
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Üç boyutlu sahne
Kabuğu saydamlaştıralım: içerideki ara beyin
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Üç boyutlu sahne
Beş kesecik modelde
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Sayılarla beyin
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Sayılarla beyin: ayrıntı
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
3.Büyük beynin yüzü: yarıklar, oluklar ve loblar
Büyük beynin yüzü kıvrım kıvrımdır. Her kabarık kıvrıma girus (çoğulu girusler), iki kıvrım arasındaki çukura sulkus (oluk), derin oluklara fissür (yarık) denir. Bu kıvrılma, kafatasının sınırlı hacmine çok daha geniş bir kabuk sığdırmayı sağlar: kabuk yüzeyinin yaklaşık üçte ikisi oyukların içinde gizlidir.
Dört büyük işaret yüzeyi haritalamaya yeter:
- Uzunlamasına yarık: iki yarımküreyi birbirinden ayırır.
- Lateral oluk (yan yarık): temporal lobu, üstündeki frontal ve parietal loblardan ayırır.
- Merkezî oluk: frontal lobu parietal lobdan ayırır. Önündeki presantral girus hareket kabuğunu, arkasındaki postsentral girus bedensel duyu kabuğunu taşır.
- Parieto-oksipital oluk: beynin iç yüzünde, parietal lobu oksipital lobdan ayırır.
Bu sınırlar dört lobu belirler: frontal (alın), parietal (yan kafa), temporal (şakak) ve oksipital (art kafa) lob. Lateral oluğun derininde, dışarıdan görünmeyen beşinci bir kabuk bölgesi daha vardır: insula. İç yüzde ise korpus kallozumu kuşak gibi saran limbik lob bulunur. Her lobu Anatomi bölümünde ayrı bir derste işleyeceğiz.
Üç boyutlu sahne
Dört lob ve iki merkez kıvrımı
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Üç boyutlu sahne
Üstten bakış: uzunlamasına yarık
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Üç boyutlu sahne
Gizli lob: insula
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Kaynaklar: OpenStax 13.2 ve 16.2; Wright (UTHealth, dil); Dragoi (UTHealth, görme); Shah ve ark. (2015); NIDCD (2025); Li ve Malhotra (2015). Afazide sol yarımkürenin etkilenmesi çoğu kişi için geçerlidir; dilin solda yerleşmesi nüfusun yaklaşık %95–96’sında görülür.
Üç boyutlu sahne
Birincil alanlar ve dil bölgeleri
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
4.Gri cevher ve beyaz cevher
Beyin kesildiğinde iki ayrı renk görülür. Gri cevher, nöronların gövdelerinin ve dendritlerinin yoğun olduğu bölgelerdir; aslında pembemsi ya da açık kahverengidir, beyaz cevherin yanında koyu durduğu için bu adı alır. Beyaz cevher ise aksonların yoğun olduğu bölgelerdir: aksonları saran, yağdan zengin miyelin kılıfı bu bölgeye beyaz rengini verir.
Büyük beyinde gri cevher dışta, kabukta; beyaz cevher içte durur. Beyaz cevherin derinliklerinde de gri cevher adacıkları, yani çekirdekler bulunur. Omurilikte düzen tersinedir: gri cevher içte, kelebek biçiminde; beyaz cevher dıştadır.
Hareketli çizim
Kabuktan geçen bir kesit
Gri cevher: nöronların gövdeleri ve dendritleri. Beyinde en dışta, kabukta (korteks) bulunur.
Beyaz cevher: aksonlar. Onları saran yağdan zengin miyelin kılıfı bu bölgeye beyaz rengini verir.
Aynı türden yapılar merkezî ve çevresel sinir sisteminde farklı adlar alır:
İki istisnayı bil: Beynin derinindeki "bazal gangliyonlar" merkezî sinir sisteminde olduğu hâlde eski adını korur; bu yüzden birçok kaynak onlara "bazal çekirdekler" der. Görme siniri de optik kiazmada çaprazlaştıktan sonra adını değiştirir ve "görme yolu" (optik traktus) olur.
Üç boyutlu sahne
Gerçek bir kesitte gri ve beyaz
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Üç boyutlu sahne
Lif türleri modelde
Bu sahnedeki yapılar:
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Üç boyutlu sahne
Aksiyel kesitte iç kapsül
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
5.Yön terimleri: beyinde “nerede”?
Anatomide yönler hep aynı başlangıç duruşuna göre söylenir: anatomik duruş. Kişi dik durur; ayakları omuz genişliğinde ve paralel, ayak parmakları öne dönüktür; kolları iki yanındadır ve avuç içleri öne bakar (OpenStax 1.6). Bu duruşa göre:
- Üst (superior) başa, alt (inferior) ayaklara doğrudur.
- Ön (anterior) yüze, arka (posterior) sırta doğrudur.
- İç (medial) orta hatta, dış (lateral) yana doğrudur.
- Yüzeysel yüzeye yakın, derin yüzeyden uzak demektir.
Sinirbilimde dört terim daha sık geçer: rostral (burna doğru), kaudal (kuyruğa doğru), dorsal (sırta doğru) ve ventral (karına doğru). Püf noktası şudur: Dik durduğumuz için sinir sisteminin ekseni orta beyin hizasında yaklaşık 90 derece bükülür. Bu yüzden aynı terim beyinde ve omurilikte farklı yönleri gösterir.
Hareketli çizim
Yön pusulası
Beyinde (ön beyinde) rostral öne, burna doğru; kaudal arkaya; dorsal yukarıya, tepeye doğru; ventral aşağıya doğrudur.
Bedene göre yönler değişmez: üst (superior) başa, alt (inferior) ayaklara, ön (anterior) yüze, arka (posterior) sırta doğrudur.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Klinik vaka
Vaka 3: Sırtından bıçaklanan genç
24 yaşında bir erkek, sırtının sağ yanından, göğüs ortası hizasından bıçaklanmış. Sağ bacağını kıpırdatamıyor. Gözleri kapalıyken sağ ayak başparmağının yukarı mı aşağı mı oynatıldığını söyleyemiyor; diyapazonun titreşimini sağ bacağında hissetmiyor. Sol bacağında ise iğne batmasını ve sıcak-soğuğu ayırt edemiyor, ama gücü tam.
Önce kendin düşün: hasar nerede olabilir, neden?
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Üç boyutlu sahne
AC, PC ve derin beyin uyarımının hedefleri
Bu sahnedeki yapılar:
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
6.Kesit düzlemleri, MR ve BT
Beynin içini görmenin en iyi yolu onu hayalî düzlemlerle dilimlemektir. MR görüntüleri de bu düzlemlerde çekilir:
- Sagital düzlem beyni sağ ve sol diye ayırır. Tam orta hattan geçene orta sagital (median) düzlem, ondan yana kaymış olanlara parasagital düzlem denir.
- Koronal (frontal) düzlem beyni ön ve arka diye ayırır.
- Aksiyel (horizontal, transvers) düzlem beyni üst ve alt diye ayırır.
Üç boyutlu sahne
Kendi kesitini al
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Üç boyutlu sahne
Orta sagital kesit: beynin iç yüzü
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
- Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
- Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
- Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
- Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
- Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
- Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
- Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
- Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
- İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
- Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
- Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
- Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
- Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
- Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
- Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
- Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
- Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
- Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
- Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
- Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Kesit görüntüsüne bakarken bir sorun daha var: ekranın solu hastanın solu mudur, sağı mı? Bunun için iki kural kullanılır.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Hareketli çizim
MR’da sağ ve sol
Radyolojik gösterim: hastaya ayak ucundan bakılıyormuş gibi; hastanın sağı ekranın solundadır. Kırmızı işaret hastanın sağ yarımküresinde olduğu hâlde ekranın sol yanında görünür. Radyologlar görüntüye böyle bakar.
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
7.Beyni koruyanlar ve besleyenler
Beyin vücudun en korunaklı organlarından biridir. Dışarıdan içeriye doğru:
- Kafatası: Beyni saran kemik kutuyu sekiz kemik oluşturur: alın kemiği, iki yan kafa kemiği, iki şakak kemiği, art kafa kemiği, kama kemiği ve kalbur kemiği.
- Beyin zarları (meninksler): En dışta kalın ve sağlam sert zar (dura mater), ortada ince örümcek ağı zar (araknoid mater), en içte kıvrımların ve olukların içine kadar uzanan ince yumuşak zar (pia mater).
- Beyin-omurilik sıvısı: Örümcek ağı zarın altındaki boşluğu doldurur ve beyni ile omuriliği bir sıvı yastık gibi sarar. Karıncıkların içinde, özel bir zar (koroid pleksus) tarafından yapılır.
Beyin çok kan ister: iki çift atardamar onu besler. Boynun iki yanından iç karotis arterler, omurların içinden yükselen vertebral arterler. Vertebral arterler birleşip baziler arteri oluşturur. İç karotis arterler ile baziler arterin dalları beynin tabanında birbirine bağlanarak bir halka oluşturur: Willis halkası. Bu konuların her biri Anatomi bölümünün sonraki derslerinde ayrıntılı işlenecek.
Üç boyutlu sahne
Kafatası ve beyin
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Alın kemiği: Alnı ve göz çukurlarının tavanını oluşturan kemik; frontal lobun önünü korur.
- Yan kafa kemiği (sol): Kafatasının tavanını ve yan duvarlarını oluşturan çift kemik.
- Yan kafa kemiği (sağ): Kafatasının tavanını ve yan duvarlarını oluşturan çift kemik.
- Şakak kemiği (sol): Kafatasının yan-alt duvarındaki çift kemik; işitme ve denge organlarını içinde taşır.
- Şakak kemiği (sağ): Kafatasının yan-alt duvarındaki çift kemik; işitme ve denge organlarını içinde taşır.
- Art kafa kemiği: Kafatasının arka ve alt bölümünü oluşturan kemik; omurilik soğanı, tabanındaki büyük delikten (foramen magnum) geçerek omuriliğe devam eder.
- Kama kemiği: Kafatası tabanının ortasında, kanatlarını açmış bir kelebeğe benzeyen kemik; hipofiz bezi üst yüzündeki çukurda oturur.
- Kalbur kemiği: Burun boşluğunun tavanını ve yan duvarlarının üst kısmını yapan kemik; koku liflerinin geçtiği delikli bir plak taşır.
Üç boyutlu sahne
Alttan bakış: beynin atardamarları
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- İç karotis arter (sol): Boynun iki yanından kafatasına giren ve beyni besleyen iki ana atardamar çiftinden biri; dalları Willis halkasına katılır.
- İç karotis arter (sağ): Boynun iki yanından kafatasına giren ve beyni besleyen iki ana atardamar çiftinden biri; dalları Willis halkasına katılır.
- Vertebral arter (sol): Boyun omurlarının içinden yükselen atardamar. İki vertebral arter birleşerek baziler arteri oluşturur.
- Vertebral arter (sağ): Boyun omurlarının içinden yükselen atardamar. İki vertebral arter birleşerek baziler arteri oluşturur.
- Baziler arter: İki vertebral arterin birleşmesiyle oluşan, ponsun ön yüzünde uzanan atardamar; beyin sapına ve beyinciğe dallar verir.
- Ön beyin arteri (sol): İç karotis arterin dalı; yarımkürenin iç yüzüne doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Ön beyin arteri (sağ): İç karotis arterin dalı; yarımkürenin iç yüzüne doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Ön bağlantı arteri: İki ön beyin arterini birbirine bağlayan kısa atardamar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Orta beyin arteri (sol): İç karotis arterin en büyük dalı; dalları yarımkürenin yan yüzünün büyük bölümüne yayılır.
- Orta beyin arteri (sağ): İç karotis arterin en büyük dalı; dalları yarımkürenin yan yüzünün büyük bölümüne yayılır.
- Arka bağlantı arteri (sol): İç karotis arteri arka beyin arterine bağlar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka bağlantı arteri (sağ): İç karotis arteri arka beyin arterine bağlar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka beyin arteri (sol): Baziler arterin uç dalı; beynin arka ve alt bölümlerine doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka beyin arteri (sağ): Baziler arterin uç dalı; beynin arka ve alt bölümlerine doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Üst beyincik arteri (sol): Baziler arterin üst ucuna yakın çıkan dal; beyinciğin üst yüzüne doğru ilerler.
- Üst beyincik arteri (sağ): Baziler arterin üst ucuna yakın çıkan dal; beyinciğin üst yüzüne doğru ilerler.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Hareketli çizim
Katmanlar ve kafa içindeki üç kanama
Dışarıdan içeriye katmanlar
Deri, kafatası kemiği, sert zar (dura mater; kemiğe yapışık dış ve beyne bakan iç tabaka), örümcek ağı zar (araknoid), beyin-omurilik sıvısıyla dolu örümcek ağı zar altı boşluk (subaraknoid aralık; büyük damarlar buradan geçer), kıvrımların içine kadar inen yumuşak zar (pia mater) ve kabuk. Mavi çizgi bir köprü ven: kabuktan sert zardaki toplardamar sinüsüne uzanır. Kırmızı daire orta meningeal arterdir: kafatası kemiğinin hemen altında seyreder, şakak bölgesinde ince şakak kemiği onun üstünü örter.
Kaynaklar: Stalons ve ark. (2022); Shetty ve ark. (2016); Pierre ve ark. (2026); Ziu ve ark. (2023); Griswold ve ark. (2022); MedlinePlus; NHLBI (2023).
Klinik vaka
Vaka 4: Kaykaydan düşen genç
19 yaşında bir genç kaykaydan düşüp başının yan tarafını kaldırıma çarpıyor. Bir iki dakika bilinci kapalı kalıyor, sonra kalkıp arkadaşlarıyla konuşuyor; yalnızca baş ağrısından yakınıyor. İki saat sonra kusmaya başlıyor, uykuya meyli artıyor ve seslenince güçlükle uyanıyor.
Önce kendin düşün: hasar nerede olabilir, neden?
Üç boyutlu sahne
Karıncık sistemi
Bu sahnedeki yapılar:
- Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
- Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
- Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
- Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
- Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
- Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
- Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
- Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
- Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
- Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
- Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
- Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
- Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
- İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
- Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
- Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
- Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
- Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
- Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
- Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
- Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
- Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
- Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
- Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
- Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
- Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
- Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Hareketli çizim
Monro–Kellie ilkesi ve basınç–hacim eğrisi
Kitle büyürken beyin-omurilik sıvısı ve toplardamar kanı yerinden itilerek kafatasının dışına çıkar ve yer açar. Toplam hacim değişmediği için basınç pek artmaz.
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Üç boyutlu sahne
Willis halkası: ön ve arka dolaşım
Bu sahnedeki yapılar:
- İç karotis arter (sol): Boynun iki yanından kafatasına giren ve beyni besleyen iki ana atardamar çiftinden biri; dalları Willis halkasına katılır.
- İç karotis arter (sağ): Boynun iki yanından kafatasına giren ve beyni besleyen iki ana atardamar çiftinden biri; dalları Willis halkasına katılır.
- Vertebral arter (sol): Boyun omurlarının içinden yükselen atardamar. İki vertebral arter birleşerek baziler arteri oluşturur.
- Vertebral arter (sağ): Boyun omurlarının içinden yükselen atardamar. İki vertebral arter birleşerek baziler arteri oluşturur.
- Baziler arter: İki vertebral arterin birleşmesiyle oluşan, ponsun ön yüzünde uzanan atardamar; beyin sapına ve beyinciğe dallar verir.
- Ön beyin arteri (sol): İç karotis arterin dalı; yarımkürenin iç yüzüne doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Ön beyin arteri (sağ): İç karotis arterin dalı; yarımkürenin iç yüzüne doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Ön bağlantı arteri: İki ön beyin arterini birbirine bağlayan kısa atardamar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Orta beyin arteri (sol): İç karotis arterin en büyük dalı; dalları yarımkürenin yan yüzünün büyük bölümüne yayılır.
- Orta beyin arteri (sağ): İç karotis arterin en büyük dalı; dalları yarımkürenin yan yüzünün büyük bölümüne yayılır.
- Arka bağlantı arteri (sol): İç karotis arteri arka beyin arterine bağlar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka bağlantı arteri (sağ): İç karotis arteri arka beyin arterine bağlar; Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka beyin arteri (sol): Baziler arterin uç dalı; beynin arka ve alt bölümlerine doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Arka beyin arteri (sağ): Baziler arterin uç dalı; beynin arka ve alt bölümlerine doğru ilerler. Willis halkasının bir parçasıdır.
- Üst beyincik arteri (sol): Baziler arterin üst ucuna yakın çıkan dal; beyinciğin üst yüzüne doğru ilerler.
- Üst beyincik arteri (sağ): Baziler arterin üst ucuna yakın çıkan dal; beyinciğin üst yüzüne doğru ilerler.
Klinik vaka
Vaka 5: Kahvaltıda düşen çay bardağı
71 yaşında bir kadın kahvaltıda birden sağ elindeki çay bardağını düşürüyor. Torunu, ağzının sağ köşesinin düştüğünü ve konuşurken çok zorlandığını fark ediyor: kısa, kesik sözcüklerle derdini anlatmaya çalışıyor. Söyleneni büyük ölçüde anlıyor. Sağ kolu belirgin güçsüz, sağ bacağı daha az etkilenmiş. Alnını iki yanda da kırıştırabiliyor.
Önce kendin düşün: hasar nerede olabilir, neden?
Uzman düzeyihekim, beyin cerrahı ve araştırmacı için
Lisans düzeyitıp, nörobilim ve psikoloji öğrencisi için
Lisans düzeyitıp öğrencileri için
Sözlük
- Merkezî sinir sistemi (MSS)
- Beyin ve omurilik.
- Çevresel sinir sistemi (ÇSS)
- Merkezî sinir sisteminin dışında kalan sinirler ve gangliyonlar.
- Nöron
- Sinir sisteminin sinyal taşıyan, hesaplama ve haberleşme yapan temel hücresi.
- Glia
- Nöronları destekleyen, besleyen ve koruyan hücreler.
- Akson
- Nöronun sinyali başka hücrelere ileten uzun uzantısı.
- Miyelin
- Birçok aksonu saran, yağdan zengin yalıtkan kılıf; beyaz cevhere rengini verir.
- Oligodendrosit
- Merkezî sinir sisteminde miyelin yapan glia hücresi.
- Schwann hücresi
- Çevresel sinir sisteminde miyelin yapan glia hücresi; sinir kabartısından gelişir.
- Afferent (getirici)
- Sinyali merkezî sinir sistemine doğru taşıyan; çoğunlukla duyu lifleri.
- Efferent (götürücü)
- Sinyali merkezî sinir sisteminden kaslara ve bezlere taşıyan.
- İşlevsel bileşenler
- Sinir liflerinin genel/özel, somatik/visseral ve afferent/efferent ayrımlarına göre yedi sınıfı (GSA, GVA, SSA, SVA, GSE, GVE, SVE).
- Somatik sinir sistemi
- Bilinçli algıyı ve iskelet kaslarının hareketini yöneten bölüm.
- Otonom sinir sistemi
- Kalp kasını, düz kasları ve bezleri istem dışı yöneten bölüm.
- Sempatik sistem
- Otonom sistemin "savaş ya da kaç" kolu; preganglionik nöronları T1–L2 bölümlerindedir.
- Parasempatik sistem
- Otonom sistemin "dinlen ve sindir" kolu; III, VII, IX, X. kafa sinirleri ve S2–S4 ile çıkar.
- Preganglionik nöron
- Gövdesi merkezî sinir sisteminde olan, aksonu otonom gangliyona giden nöron.
- Postganglionik nöron
- Gövdesi otonom gangliyonda olan, aksonu organa giden nöron.
- Zincir gangliyonu · Ganglion trunci sympathici
- Omurganın iki yanında dizilen sempatik (paravertebral) gangliyon.
- Kolateral gangliyon
- Prevertebral sempatik gangliyon: çölyak, üst ve alt mezenterik gangliyon.
- Asetilkolin (ACh)
- Bütün preganglionik liflerin ve parasempatik postganglionik liflerin salgıladığı haberci madde.
- Noradrenalin
- Sempatik postganglionik liflerin çoğunun salgıladığı haberci madde.
- Nikotinik almaç
- Otonom gangliyon nöronlarında asetilkolini karşılayan almaç.
- Muskarinik almaç
- Parasempatik hedef organlarda ve ter bezlerinde asetilkolini karşılayan almaç.
- Adrenerjik almaç
- Noradrenalin ve adrenalini karşılayan α ve β almaçları.
- Kromafin hücre
- Böbrek üstü bezi medullasında, kana adrenalin ve noradrenalin veren, işlevce postganglionik nörona denk hücre.
- Enterik sinir sistemi
- Sindirim kanalının duvarındaki miyenterik (Auerbach) ve submukozal (Meissner) sinir ağları.
- Arka (dorsal) kök · Radix posterior
- Omurilik sinirinin duyu liflerini taşıyan kökü; gangliyonu duyu nöronlarının gövdelerini içerir.
- Ön (ventral) kök · Radix anterior
- Omurilik sinirinin hareket liflerini taşıyan kökü.
- At kuyruğu · Cauda equina
- Omuriliğin bittiği yerin altında uzanan sinir kökleri demeti.
- Konus medullaris · Conus medullaris
- Omuriliğin sivri alt ucu; yetişkinde çoğunlukla L1–L2 hizasında.
- Filum terminale · Filum terminale
- Konus medullaristen kuyruk sokumuna uzanan ince bağ dokusu şeridi.
- Dermatom
- Tek bir arka kök gangliyonundan gelen liflerin beslediği deri alanı.
- Refleks yayı
- Almaç, getirici lif, birleştirme merkezi, götürücü lif ve etkileyiciden oluşan refleks yolu.
- Monosinaptik refleks
- Duyu lifi ile hareket nöronu arasında tek sinaps olan refleks; örneğin germe refleksi.
- Üst motor nöron
- Kabuktan ve beyin sapından omuriliğe ya da kafa siniri çekirdeklerine inen hareket nöronu; hasarında spastisite, hiperrefleksi ve Babinski belirtisi görülür.
- Alt motor nöron
- Ön boynuzdan ya da kafa siniri çekirdeğinden kasa giden nöron; hasarında gevşek felç, atrofi ve fasikülasyon görülür.
- Babinski belirtisi
- Ayak tabanı çizilince başparmağın yukarı kalkması; ilk 2 yaştan sonra üst motor nöron hasarını gösterir.
- Kauda ekina sendromu
- Sağrı köklerinin baskısıyla mesane, bağırsak, eyer bölgesi duyusu ve cinsel işlevin bozulması; cerrahi bir acildir.
- Horner sendromu
- Göze giden sempatik yolun hasarıyla aynı yanda pitoz, miyozis ve (bazen) yüzde terleme azlığı.
- Gri cevher · Substantia grisea
- Nöron gövdelerinin ve dendritlerin yoğun olduğu bölge.
- Beyaz cevher · Substantia alba
- Miyelinli aksonların yoğun olduğu bölge.
- Çekirdek · Nucleus
- Merkezî sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu küme.
- Gangliyon · Ganglion
- Çevresel sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu küme.
- Yol · Tractus
- Merkezî sinir sisteminde akson demeti.
- Büyük beyin · Cerebrum
- İki yarımküreden oluşan, beynin en büyük bölümü.
- Ara beyin · Diencephalon
- Talamus ve hipotalamusu içeren, büyük beynin altındaki bölüm.
- Beyin sapı · Truncus encephali
- Orta beyin, pons ve omurilik soğanı; beyni omuriliğe bağlar.
- Beyincik · Cerebellum
- Hareketi düzenleyen, büyük beynin arkasında ve altında duran bölüm.
- Sinir borusu · Tubus neuralis
- Embriyoda beyni ve omuriliği oluşturan içi boş boru.
- Nöropor
- Sinir borusunun ön ve arka uçtaki, yaklaşık 25. ve 27. günde kapanan açıklıkları.
- Alar plak · Lamina alaris
- Sinir borusunun sırt yarısı; duyu bilgisini işleyen nöronları yapar.
- Bazal plak · Lamina basalis
- Sinir borusunun karın yarısı; hareket nöronlarını yapar.
- Sulkus limitans · Sulcus limitans
- Alar ve bazal plağı ayıran oluk.
- Sinir kabartısı · Crista neuralis
- Sinir borusunun kenarlarından ayrılıp göç eden hücreler; çevresel sinir sisteminin büyük bölümünü yapar.
- Anensefali
- Sinir borusunun ön ucunun kapanmamasıyla beynin ve kafatasının büyük bölümünün oluşmaması.
- Spina bifida
- Sinir borusunun arka bölümünün kapanmamasıyla oluşan doğumsal kusur; en ağır biçimi miyelomeningosel.
- Girus · Gyrus
- Beyin kabuğundaki kabarık kıvrım.
- Sulkus · Sulcus
- İki kıvrım arasındaki oluk.
- Uzunlamasına yarık · Fissura longitudinalis cerebri
- İki yarımküreyi ayıran derin yarık.
- Lateral oluk (Sylvius yarığı) · Sulcus lateralis
- Temporal lobu frontal ve parietal loblardan ayıran derin oluk.
- Merkezî oluk (Rolando oluğu) · Sulcus centralis
- Frontal lobu parietal lobdan ayıran oluk.
- İnsula · Insula
- Lateral oluğun derininde gizli kalan kabuk bölgesi.
- Heschl girusu · Gyrus temporalis transversus
- Üst temporal girusun lateral oluğa bakan üst yüzündeki enine kıvrım; birincil işitme kabuğu buradadır.
- Kalkarin yarık · Sulcus calcarinus
- Oksipital lobun iç yüzündeki yarık; birincil görme kabuğu iki yanındadır.
- Neokorteks
- Kabuk yüzeyinin %90’dan fazlasını oluşturan altı katmanlı kabuk (izokorteks).
- Allokorteks
- Hipokampus ve birincil koku kabuğu gibi 2–3 katmanlı kabuk.
- Betz hücresi
- Birincil hareket kabuğunun V. katmanındaki dev piramidal nöron.
- Brodmann alanı
- Brodmann’ın 1909’da hücre dizilimine göre ayırdığı kabuk alanlarından biri; örneğin 4 hareket, 17 görme.
- Afazi
- Dilin üretilmesinde ya da anlaşılmasında edinilmiş bozukluk.
- Broca afazisi
- Kısa ve zorlanarak kurulan cümlelerle akıcı olmayan konuşma; anlama görece korunur.
- Wernicke afazisi
- Akıcı ama anlamı az konuşma ve anlamada güçlük.
- Yarı-uzay ihmali
- Bedenin ve çevrenin bir yarısını görmezden gelme; daha çok sağ yarımküre hasarından sonra.
- Homonim hemianopi
- İki gözde görme alanının aynı yarısının kaybı.
- El düğmesi
- Presantral girusun eli yöneten, aksiyel MR’da omega ya da epsilon biçiminde görünen bölümü.
- Uyanık kraniyotomi
- Hastanın ameliyat sırasında uyandırılarak dil ve hareket işlevlerinin sınandığı beyin ameliyatı.
- Komissür lifleri
- İki yarımküre arasında karşıya geçen lifler; çoğu korpus kallozumdan geçer.
- Bağlantı (asosiyasyon) lifleri
- Aynı yarımkürenin bölgelerini birbirine bağlayan lifler.
- Projeksiyon lifleri
- Kabuk ile alttaki yapılar arasında uzanan lifler; iç kapsülden geçer.
- Korpus kallozum · Corpus callosum
- İki yarımküreyi bağlayan, yaklaşık 200 milyon aksonlu en büyük komissür: rostrum, genu, gövde ve splenium.
- Kavisli demet · Fasciculus arcuatus
- Temporal lobun arka bölümünü Broca alanına bağlayan bağlantı demeti.
- Kanca biçimli demet · Fasciculus uncinatus
- Temporal kutbu ön lobun alt yüzüne bağlayan demet.
- İç kapsül · Capsula interna
- Kaudat çekirdek, talamus ve lentiform çekirdek arasından geçen projeksiyon lifleri tabakası: ön bacak, diz, arka bacak.
- Laküner enfarkt
- İnce delici bir arterin tıkanmasıyla oluşan küçük beyin enfarktı.
- Fraksiyonel anizotropi (FA)
- Suyun yayılımının ne kadar tek yöne yöneldiğini gösteren, 0 ile 1 arasında değişen DTI ölçüsü.
- Traktografi
- Difüzyon MR verisinden beyaz cevher demetlerini üç boyutlu olarak çıkarma yöntemi.
- Korpus kallozotomi
- İlaçla durmayan epilepside korpus kallozumun kesilmesi.
- Rostral / kaudal
- Burna doğru / kuyruğa doğru. Beyinde öne ve arkaya, omurilikte yukarı ve aşağı.
- Dorsal / ventral
- Sırta doğru / karına doğru. Beyinde yukarı ve aşağı, omurilikte arkaya ve öne.
- Medial / lateral
- Orta hatta doğru / yana doğru.
- İpsilateral / kontralateral
- Aynı taraf / karşı taraf.
- Çaprazlaşma (dekusasyon) · Decussatio
- Bir yolun liflerinin orta hattı geçip karşı yana gitmesi.
- Piramidal çaprazlaşma · Decussatio pyramidum
- Kortikospinal liflerin yaklaşık %90’ının omurilik soğanının alt ucunda karşıya geçtiği yer.
- Brown-Séquard sendromu
- Omuriliğin yarı kesisinde aynı yanda felç ve konum duyusu kaybı, karşı yanda ağrı ve ısı duyusu kaybı.
- AC–PC çizgisi
- Ön komissür ile arka komissürü birleştiren, stereotaksinin başvuru çizgisi.
- Talairach ve MNI uzayı
- Beyin görüntülerinin karşılaştırıldığı standart koordinat sistemleri; başlangıç noktası ön komissürdür.
- Derin beyin uyarımı
- Subtalamik çekirdek, globus pallidus internus ya da talamusa yerleştirilen elektrotla sürekli uyarım.
- Sagital düzlem
- Sağı soldan ayıran düzlem; orta hattan geçene orta sagital (median) denir.
- Koronal düzlem
- Önü arkadan ayıran düzlem; frontal düzlem de denir.
- Aksiyel düzlem
- Üstü alttan ayıran düzlem; horizontal ya da transvers düzlem de denir.
- Radyolojik gösterim
- Kesit görüntüsünde hastanın sağının ekranın solunda gösterildiği kural.
- Hounsfield birimi (HU)
- BT’de doku yoğunluğunun birimi; yoğun dokular yüksek, sıvılar düşük değer alır. Kemik 1000’in üstündedir.
- FLAIR
- BOS sinyalinin bastırıldığı T2 benzeri MR sekansı; karıncık yanındaki lezyonları belirginleştirir.
- Difüzyon ağırlıklı görüntüleme (DWI)
- Akut enfarktı dakikalar içinde parlak alan olarak gösteren MR sekansı.
- Beyin zarları · Meninges
- Beyni ve omuriliği saran üç zar: sert zar, örümcek ağı zar ve yumuşak zar.
- Dural venöz sinüs · Sinus durae matris
- Sert zarın iki tabakası arasında, beynin toplardamar kanını toplayan kanal.
- Beyin orağı · Falx cerebri
- Sert zarın iki yarımküre arasına inen kıvrımı.
- Beyincik çadırı · Tentorium cerebelli
- Sert zarın büyük beyin ile beyincik arasına uzanan kıvrımı.
- Orta meningeal arter · Arteria meningea media
- Foramen spinosumdan kafatasına giren, yırtılınca epidural kanama yapan atardamar.
- Köprü ven
- Beyin yüzeyinden sert zardaki sinüslere uzanan ince duvarlı toplardamar; yırtılınca subdural kanama yapar.
- Epidural kanama
- Kemik ile sert zar arasında, çoğunlukla arteriyel, mercek biçimli kanama.
- Subdural kanama
- Sert zar ile örümcek ağı zar arasında, köprü venlerden kaynaklanan hilal biçimli kanama.
- Subaraknoid kanama
- Örümcek ağı zarın altında, BOS içine olan kanama; travma dışında çoğunlukla anevrizma yırtılmasından.
- Anevrizma
- Atardamar duvarındaki balon biçimli genişleme; en sık türü kese biçimli (sakküler) anevrizma.
- Beyin-omurilik sıvısı
- Karıncıklarda yapılan, beyni ve omuriliği yastık gibi saran sıvı; günde yaklaşık 500 mL.
- Koroid pleksus · Plexus choroideus
- Karıncıklarda BOS’un büyük bölümünü yapan damarlı yapı.
- Karıncıklar arası delik (Monro) · Foramen interventriculare
- Yan karıncığı üçüncü karıncığa bağlayan delik.
- Beyin su yolu (Sylvius) · Aqueductus mesencephali
- Üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlayan, orta beyindeki kanal.
- Araknoid granülasyon · Granulationes arachnoideae
- BOS’un üst sagital sinüse geçtiği örümcek ağı zar çıkıntıları.
- Hidrosefali
- Karıncıklarda beyin-omurilik sıvısının birikmesi.
- Normal basınçlı hidrosefali
- Yürüme bozukluğu, bilişsel güçlük ve idrar kaçırma üçlüsüyle giden, yetişkinde en sık hidrosefali biçimi.
- Kafa içi basıncı (KİB)
- Kafatası içindeki basınç; yetişkinde yatarken yaklaşık 7–15 mmHg.
- Beyin perfüzyon basıncı
- Ortalama arter basıncı ile kafa içi basıncı arasındaki fark.
- Monro–Kellie ilkesi
- Sabit hacimli kafatasında beyin, kan ve BOS’tan biri artarsa ötekilerin azalması gerektiği ilkesi.
- Herniasyon
- Basınç farkıyla beyin dokusunun bir bölmeden ötekine itilmesi.
- Cushing üçlüsü
- Ağır hipertansiyon, bradikardi ve düzensiz solunum; beyin sapı sıkışmasının geç belirtisi.
- Otoregülasyon
- Kan basıncı değişse de beyin kan akımının sabit tutulması.
- Willis halkası · Circulus arteriosus cerebri
- Beynin tabanında ön ve arka dolaşımı birbirine bağlayan yedi parçalı atardamar halkası.
- Sınır bölgesi (watershed)
- İki ana arter alanı arasında kalan, birbirine bağlanmayan uç bölge.
- Kan-beyin engeli
- Beyin kılcallarındaki endotel hücrelerinin sıkı bağlantılarıyla kurulan seçici engel.
- Çevre karıncık organları
- Area postrema, subfornikal organ, median eminens, arka hipofiz ve epifiz gibi tipik kan-beyin engeli olmayan bölgeler.
Kendini dene
Temel düzeyinde 12 soru. Üst düzeylerde 24 soru daha var; dersin başındaki kartlardan ya da ekranın altındaki düğmeden düzeyi değiştirerek açabilirsin. Her sorunun yanında düzeyi yazar.
0 / 12 soru cevaplandı.
Kaynaklar
- AlRayahi, J., AlDasuqi, K., AlSubhi, M., Mubarak, W., & Al Walid, O. (2026). Radiogenomics of congenital brain malformations: Linking embryology, genetics, and imaging. Neuroradiology, 68(5), 1213–1233. doi.org/10.1007/s00234-026-03916-x
- American Spinal Injury Association. (2008). International standards for the classification of spinal cord injury: Key sensory points. asia-spinalinjury.org/wp-content/uploads/2016/02/Key_Sensory_Points.pdf
- Azevedo, F. A. C., Carvalho, L. R. B., Grinberg, L. T., Farfel, J. M., Ferretti, R. E. L., Leite, R. E. P., Jacob Filho, W., Lent, R., & Herculano-Houzel, S. (2009). Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain. Journal of Comparative Neurology, 513(5), 532–541. doi.org/10.1002/cne.21974
- Betts, J. G., Young, K. A., Wise, J. A., Johnson, E., Poe, B., Kruse, D. H., Korol, O., Johnson, J. E., Womble, M., & DeSaix, P. (2022). Anatomy and physiology 2e (Bölüm 1.6, 12.1, 12.2, 13.1–13.4, 14.2, 14.3, 15.1, 15.2, 16.1, 16.2, 16.4, 20.5, 23.1). OpenStax. openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/13-1-the-embryologic-perspective
- Biga, L. M., Bronson, S., Dawson, S., Harwell, A., Hopkins, R., Kaufmann, J., LeMaster, M., Matern, P., Morrison-Graham, K., Oja, K., Quick, D., Runyeon, J., & OpenStax. (2025). Anatomy & physiology 2e (Bölüm 13.3: Spinal and cranial nerves). Oregon State University. open.oregonstate.education/anatomy2e/chapter/spinal-cranial-nerves/
- BioNumbers. (t.y.). Thickness of cerebral cortex (BNID 110098). Harvard Medical School. bionumbers.hms.harvard.edu/bionumber.aspx?id=110098
- Bothwell, S. W., Janigro, D., & Patabendige, A. (2019). Cerebrospinal fluid dynamics and intracranial pressure elevation in neurological diseases. Fluids and Barriers of the CNS, 16(1), 9. doi.org/10.1186/s12987-019-0129-6
- Buloz-Osorio, E., Ortega-Sánchez, M., Royo-Salvador, M. B., & Rodríguez-Baeza, A. (2025). Morphological analysis of the filum terminale and detailed description of the distal filum terminale externum: A cadaveric study. Frontiers in Neuroanatomy, 19, 1547165. doi.org/10.3389/fnana.2025.1547165
- Bustamante, P. F. O., Cadamuro, F. M., Taccone, F. S., Kurtz, P., & Romano, T. G. (2026). Computed tomography signs of intracranial hypertension: What intensivists should know. Critical Care Science, 38, e20260027. doi.org/10.62675/2965-2774.20260027
- Buyanova, I. S., & Arsalidou, M. (2021). Cerebral white matter myelination and relations to age, gender, and cognition: A selective review. Frontiers in Human Neuroscience, 15, 662031. doi.org/10.3389/fnhum.2021.662031
- Canac, N., Jalaleddini, K., Thorpe, S. G., Thibeault, C. M., & Hamilton, R. B. (2020). Review: Pathophysiology of intracranial hypertension and noninvasive intracranial pressure monitoring. Fluids and Barriers of the CNS, 17(1), 40. doi.org/10.1186/s12987-020-00201-8
- Caputi, F., Spaziante, R., de Divitiis, E., & Nashold, B. S. (1995). Luigi Rolando and his pioneering efforts to relate structure to function in the nervous system. Journal of Neurosurgery, 83(5), 933–937. doi.org/10.3171/jns.1995.83.5.0933
- Catani, M. (2017). A little man of some importance. Brain, 140(11), 3055–3061. doi.org/10.1093/brain/awx270
- Chan, A. Y., Rolston, J. D., Lee, B., Vadera, S., & Englot, D. J. (2019). Rates and predictors of seizure outcome after corpus callosotomy for drug-resistant epilepsy: A meta-analysis. Journal of Neurosurgery, 130(4), 1193–1202. doi.org/10.3171/2017.12.JNS172331
- Chopra, A., Klassen, B. T., & Stead, M. (2013). Current clinical application of deep-brain stimulation for essential tremor. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 9, 1859–1865. doi.org/10.2147/NDT.S32342
- Collice, M., Collice, R., & Riva, A. (2008). Who discovered the sylvian fissure? Neurosurgery, 63(4), 623–628. doi.org/10.1227/01.NEU.0000327693.86093.3F
- Conti, A., Gambadauro, N. M., Mantovani, P., Picciano, C. P., Rosetti, V., Magnani, M., Lucerna, S., Tuleasca, C., Cortelli, P., & Giannini, G. (2023). A brief history of stereotactic atlases: Their evolution and importance in stereotactic neurosurgery. Brain Sciences, 13(5), 830. doi.org/10.3390/brainsci13050830
- Copp, A. J., Adzick, N. S., Chitty, L. S., Fletcher, J. M., Holmbeck, G. N., & Shaw, G. M. (2015). Spina bifida. Nature Reviews Disease Primers, 1, 15007. doi.org/10.1038/nrdp.2015.7
- Dafny, N. (2020). Overview of the nervous system (Bölüm 2, Ders 1). In Neuroscience Online: An electronic textbook for the neurosciences. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s2/chapter01.html
- Dafny, N. (2026). Anatomy of the spinal cord (Bölüm 2, Ders 3). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s2/chapter03.html
- Dafny, N. (t.y.). Pain tracts and sources (Bölüm 2, Ders 7). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s2/chapter07.html
- Damasceno, B. P. (2009). Normal pressure hydrocephalus: Diagnostic and predictive evaluation. Dementia & Neuropsychologia, 3(1), 8–15. doi.org/10.1590/S1980-57642009DN30100003
- Dash, P. (t.y.). Blood brain barrier and cerebral metabolism (Bölüm 4, Ders 11). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s4/chapter11.html
- de Castro, I. P., Martins, L. M., & Tufi, R. (2010). Mitochondrial quality control and neurological disease: An emerging connection. Expert Reviews in Molecular Medicine, 12, e12. doi.org/10.1017/S1462399410001456
- De Witt Hamer, P. C., Robles, S. G., Zwinderman, A. H., Duffau, H., & Berger, M. S. (2012). Impact of intraoperative stimulation brain mapping on glioma surgery outcome: A meta-analysis. Journal of Clinical Oncology, 30(20), 2559–2565. doi.org/10.1200/JCO.2011.38.4818
- Diek, D., Smidt, M. P., & Mesman, S. (2022). Molecular organization and patterning of the medulla oblongata in health and disease. International Journal of Molecular Sciences, 23(16), 9260. doi.org/10.3390/ijms23169260
- Dougherty, P. (t.y.). Central control of the autonomic nervous system and thermoregulation (Bölüm 4, Ders 3). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s4/chapter03.html
- Dragoi, V. (t.y.). Visual processing: Cortical pathways (Bölüm 2, Ders 15). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s2/chapter15.html
- Emmi, A., Porzionato, A., Contran, M., De Rose, E., Macchi, V., & De Caro, R. (2021). 3D reconstruction of the morpho-functional topography of the human vagal trigone. Frontiers in Neuroanatomy, 15, 663399. doi.org/10.3389/fnana.2021.663399
- Essayed, W. I., Zhang, F., Unadkat, P., Cosgrove, G. R., Golby, A. J., & O’Donnell, L. J. (2017). White matter tractography for neurosurgical planning: A topography-based review of the current state of the art. NeuroImage: Clinical, 15, 659–672. doi.org/10.1016/j.nicl.2017.06.011
- Feigin, V. L., Brainin, M., Norrving, B., Martins, S. O., Pandian, J., Lindsay, P., Grupper, M. F., & Rautalin, I. (2025). World Stroke Organization: Global stroke fact sheet 2025. International Journal of Stroke, 20(2), 132–144. doi.org/10.1177/17474930241308142
- Fleming, M. A., Ehsan, L., Moore, S. R., & Levin, D. E. (2020). The enteric nervous system and its emerging role as a therapeutic target. Gastroenterology Research and Practice, 2020, 8024171. doi.org/10.1155/2020/8024171
- Foreman, B., & Claassen, J. (2012). Quantitative EEG for the detection of brain ischemia. Critical Care, 16(2), 216. doi.org/10.1186/cc11230
- Gala, F. B., & Aswani, Y. (2016). Imaging in spinal posterior epidural space lesions: A pictorial essay. Indian Journal of Radiology and Imaging, 26(3), 299–315. doi.org/10.4103/0971-3026.190406
- Gerdes, F. U., Klein, G., Nadjmi, M., & Schaltenbrand, G. (1975). [X-ray studies of the brain as a basis for stereotaxy]. Journal of Neurology, 210(3), 183–190. doi.org/10.1007/BF00316245
- Glasser, M. F., Coalson, T. S., Robinson, E. C., Hacker, C. D., Harwell, J., Yacoub, E., Ugurbil, K., Andersson, J., Beckmann, C. F., Jenkinson, M., Smith, S. M., & Van Essen, D. C. (2016). A multi-modal parcellation of human cerebral cortex. Nature, 536(7615), 171–178. doi.org/10.1038/nature18933
- Goldstein, A., Covington, B. P., Mahabadi, N., & Mesfin, F. B. (2023). Neuroanatomy, corpus callosum. In StatPearls. StatPearls Publishing. www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448209/
- Grinberg, L. T., Rueb, U., & Heinsen, H. (2011). Brainstem: Neglected locus in neurodegenerative diseases. Frontiers in Neurology, 2, 42. doi.org/10.3389/fneur.2011.00042
- Griswold, D. P., Fernandez, L., & Rubiano, A. M. (2022). Traumatic subarachnoid hemorrhage: A scoping review. Journal of Neurotrauma, 39(1–2), 35–48. doi.org/10.1089/neu.2021.0007
- Henery, C. C., & Mayhew, T. M. (1989). The cerebrum and cerebellum of the fixed human brain: Efficient and unbiased estimates of volumes and cortical surface areas. Journal of Anatomy, 167, 167–180. europepmc.org/article/MED/2630531
- Henley, C. (2021). Foundations of neuroscience (Bölüm: Anatomical terminology; External brain anatomy; Brainstem and spinal cord; Spinal control of movement). Michigan State University Libraries. openbooks.lib.msu.edu/neuroscience/chapter/anatomical-terminology/
- Herculano-Houzel, S. (2009). The human brain in numbers: A linearly scaled-up primate brain. Frontiers in Human Neuroscience, 3, 31. doi.org/10.3389/neuro.09.031.2009
- Herculano-Houzel, S. (2011). Scaling of brain metabolism with a fixed energy budget per neuron: Implications for neuronal activity, plasticity and evolution. PLoS ONE, 6(3), e17514. doi.org/10.1371/journal.pone.0017514
- Hindenes, L. B., Håberg, A. K., Johnsen, L. H., Mathiesen, E. B., Robben, D., & Vangberg, T. R. (2020). Variations in the circle of Willis in a large population sample using 3D TOF angiography: The Tromsø Study. PLOS ONE, 15(11), e0241373. doi.org/10.1371/journal.pone.0241373
- Hladky, S. B., & Barrand, M. A. (2024). Regulation of brain fluid volumes and pressures: Basic principles, intracranial hypertension, ventriculomegaly and hydrocephalus. Fluids and Barriers of the CNS, 21(1), 57. doi.org/10.1186/s12987-024-00532-w
- Hurford, R., Sekhar, A., Hughes, T. A. T., & Muir, K. W. (2020). Diagnosis and management of acute ischaemic stroke. Practical Neurology, 20(4), 304–316. doi.org/10.1136/practneurol-2020-002557
- Ishikawa, K., Mizutani, K., & Toda, M. (2026). Anatomical and developmental insights into the dura mater: Implications for neurosurgery and endovascular therapy. Surgical Neurology International, 17, 306. doi.org/10.25259/SNI_472_2026
- Javed, K., Reddy, V., & Das, J. M. (2023). Neuroanatomy, posterior cerebral arteries. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30860709
- Joost, S., Kaddatz, H., Vankriekelsvenne, E., & Brandenburg, L.-O. (2026). The meninges as a neuroimmune interface: Structure, barriers and roles in CNS disease. Fluids and Barriers of the CNS, 23(1), 43. doi.org/10.1186/s12987-026-00795-5
- Kanagalingam, S., & Miller, N. R. (2015). Horner syndrome: Clinical perspectives. Eye and Brain, 7, 35–46. doi.org/10.2147/EB.S63633
- Kanno, A., & Mikuni, N. (2015). Evaluation of language function under awake craniotomy. Neurologia Medico-Chirurgica, 55(5), 367–373. doi.org/10.2176/nmc.ra.2014-0395
- Kekere, V., & Alsayouri, K. (2023). Anatomy, head and neck, dura mater. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/31424885
- Khan Suheb, M. Z., & Bordoni, B. (2026). Anatomy, head and neck: Cerebral blood flow. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30844161
- Khartabil, Z., Kala, D., Prysiazhniuk, Y., & Otáhal, J. (2026). Neurovascular coupling and cerebrovascular reactivity: Physiology, lifespan development, pathophysiology, and clinical relevance. Frontiers in Physiology, 17, 1728065. doi.org/10.3389/fphys.2026.1728065
- Khasawneh, A. H., Garling, R. J., & Harris, C. A. (2018). Cerebrospinal fluid circulation: What do we know and how do we know it? Brain Circulation, 4(1), 14–18. doi.org/10.4103/bc.bc_3_18
- Kim, H.-J., Seong, M., & Kim, Y. (2020). Normal anatomy of cranial nerves III–XII on magnetic resonance imaging. Journal of the Korean Society of Radiology, 81(3), 501–529. doi.org/10.3348/jksr.2020.81.3.501
- Kim, K. T. (2022). Lumbar puncture: Considerations, procedure, and complications. Encephalitis, 2(4), 93–97. doi.org/10.47936/encephalitis.2022.00045
- Kiss-Bodolay, D., Al Awadhi, A., Lövblad, K.-O., Momjian, S., Kiss, J. Z., & Schaller, K. (2024). The Fork sign: A new cortical landmark in the human brain. Brain Communications, 6(6), fcae398. doi.org/10.1093/braincomms/fcae398
- Knierim, J. (t.y.). Spinal reflexes and descending motor pathways (Bölüm 3, Ders 2). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s3/chapter02.html
- Knierim, J. (t.y.). Motor cortex (Bölüm 3, Ders 3). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s3/chapter03.html
- Knierim, J. (2020). Cerebellum (Bölüm 3, Ders 5). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s3/chapter05.html
- Knierim, J. (t.y.). Disorders of the motor system (Bölüm 3, Ders 6). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s3/chapter06.html
- Koleva, M., & De Jesus, O. (2023). Hydrocephalus. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/32809710
- Korse, N. S., Veldman, A. B., Peul, W. C., & Vleggeert-Lankamp, C. L. A. (2017). The long term outcome of micturition, defecation and sexual function after spinal surgery for cauda equina syndrome. PLoS ONE, 12(4), e0175987. doi.org/10.1371/journal.pone.0175987
- Lancaster, J. L., Tordesillas-Gutiérrez, D., Martinez, M., Salinas, F., Evans, A., Zilles, K., Mazziotta, J. C., & Fox, P. T. (2007). Bias between MNI and Talairach coordinates analyzed using the ICBM-152 brain template. Human Brain Mapping, 28(11), 1194–1205. doi.org/10.1002/hbm.20345
- Lavy, C., Marks, P., Dangas, K., & Todd, N. (2022). Cauda equina syndrome—a practical guide to definition and classification. International Orthopaedics, 46(2), 165–169. doi.org/10.1007/s00264-021-05273-1
- Lebel, C., & Beaulieu, C. (2011). Longitudinal development of human brain wiring continues from childhood into adulthood. Journal of Neuroscience, 31(30), 10937–10947. doi.org/10.1523/JNEUROSCI.5302-10.2011
- Lee, J. Y. (2019). Normal and disordered formation of the cerebral cortex: Normal embryology, related molecules, types of migration, migration disorders. Journal of Korean Neurosurgical Society, 62(3), 265–271. doi.org/10.3340/jkns.2019.0098
- Lee, S., Park, J. S., Ryu, H., Min, J. H., Kang, C., You, Y., & Lee, B. K. (2026). Serial changes in CSF volume proportion on brain CT and 6-month neurologic outcomes after cardiac arrest. Journal of Clinical Medicine, 15(18), 6978. doi.org/10.3390/jcm15186978
- Li, Y., Li, M., Zhang, X., Yang, S., Fan, H., Qin, W., Yang, L., Yuan, J., & Hu, W. (2017). Clinical features and the degree of cerebrovascular stenosis in different types and subtypes of cerebral watershed infarction. BMC Neurology, 17(1), 166. doi.org/10.1186/s12883-017-0947-6
- Li, K., & Malhotra, P. A. (2015). Spatial neglect. Practical Neurology, 15(5), 333–339. doi.org/10.1136/practneurol-2015-001115
- Libreros-Jiménez, H. M., Manzo, J., Rojas-Durán, F., Aranda-Abreu, G. E., García-Hernández, L. I., Coria-Ávila, G. A., Herrera-Covarrubias, D., Pérez-Estudillo, C. A., Toledo-Cárdenas, M. R., & Hernández-Aguilar, M. E. (2024). On the cranial nerves. NeuroSci, 5(1), 8–38. doi.org/10.3390/neurosci5010002
- Lin-Wei, O., Xian, L. L. S., Shen, V. T. W., Chuan, C. Y., Halim, S. A., Ghani, A. R. I., Idris, Z., & Abdullah, J. M. (2021). Deep tendon reflex: The tools and techniques. What surgical neurology residents should know. Malaysian Journal of Medical Sciences, 28(2), 48–62. doi.org/10.21315/mjms2021.28.2.5
- Maamouri, R., Ferchichi, M., Houmane, Y., Gharbi, Z., & Cheour, M. (2023). Neuro-ophthalmological manifestations of Horner’s syndrome: Current perspectives. Eye and Brain, 15, 91–100. doi.org/10.2147/EB.S389630
- Mamadaliev, D. M., Saito, R., Motomura, K., Ohka, F., Scalia, G., Umana, G. E., Conti, A., & Chaurasia, B. (2024). Awake craniotomy for gliomas in the non-dominant right hemisphere: A comprehensive review. Cancers, 16(6), 1161. doi.org/10.3390/cancers16061161
- Manera, A. L., Dadar, M., Fonov, V., & Collins, D. L. (2020). CerebrA, registration and manual label correction of Mindboggle-101 atlas for MNI-ICBM152 template. Scientific Data, 7(1), 237. doi.org/10.1038/s41597-020-0557-9
- Mangiardi, M., Bonura, A., Iaccarino, G., Alessiani, M., Bravi, M. C., Crupi, D., Pezzella, F. R., Fabiano, S., Pampana, E., Stilo, F., Alfano, G., & Anticoli, S. (2023). The pathophysiology of collateral circulation in acute ischemic stroke. Diagnostics, 13(14), 2425. doi.org/10.3390/diagnostics13142425
- Margetis, K., Das, J. M., & Biagioni, M. C. (2026). Idiopathic normal pressure hydrocephalus. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/31194404
- Margetis, K., & Sánchez-Manso, J. C. (2025). Neuroanatomy, middle cerebral artery. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30252258
- Margetis, K., Weisbrod, L. J., & Launico, M. V. (2025). Neuroanatomy, cerebrospinal fluid. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/29262203
- Matos Casano, H. A., Benjamin, R., & Ciofoaia, G. A. (2026). Anterior cerebral artery stroke. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30726018
- MedlinePlus. (2024). Epidural hematoma. National Library of Medicine. medlineplus.gov/ency/article/001412.htm
- MedlinePlus. (2024). Shingles. National Library of Medicine. medlineplus.gov/ency/article/000858.htm
- MedlinePlus. (2025). Subarachnoid hemorrhage. National Library of Medicine. medlineplus.gov/ency/article/000701.htm
- MedlinePlus. (2026). Normal pressure hydrocephalus. National Library of Medicine. medlineplus.gov/ency/article/000752.htm
- MedlinePlus. (2026). Subdural hematoma. National Library of Medicine. medlineplus.gov/ency/article/000713.htm
- MedlinePlus Genetics. (2019). Anencephaly. National Library of Medicine. medlineplus.gov/genetics/condition/anencephaly/
- Mehrotra, P., Tseropoulos, G., Bronner, M. E., & Andreadis, S. T. (2020). Adult tissue-derived neural crest-like stem cells: Sources, regulatory networks, and translational potential. Stem Cells Translational Medicine, 9(3), 328–341. doi.org/10.1002/sctm.19-0173
- Miyata, S. (2022). Glial functions in the blood-brain communication at the circumventricular organs. Frontiers in Neuroscience, 16, 991779. doi.org/10.3389/fnins.2022.991779
- MRC Vitamin Study Research Group. (1991). Prevention of neural tube defects: Results of the Medical Research Council Vitamin Study. The Lancet, 338(8760), 131–137. europepmc.org/article/MED/1677062
- Munakomi, S., & Das, J. M. (2026). Brain herniation. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/31194403
- Mustafa, M. A., Richardson, G. E., Gillespie, C. S., Islim, A. I., Wilby, M., Clark, S., Srikandarajah, N., & Demetriades, A. K. (2023). Definition and surgical timing in cauda equina syndrome—An updated systematic review. PLOS ONE, 18(5), e0285006. doi.org/10.1371/journal.pone.0285006
- National Heart, Lung, and Blood Institute. (2023). Stroke: Causes and risk factors. National Institutes of Health. www.nhlbi.nih.gov/health/stroke/causes
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. (2025). Aphasia. National Institutes of Health. www.nidcd.nih.gov/health/aphasia
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2025). Brain basics: Know your brain. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/public-education/brain-basics/brain-basics-know-your-brain
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2025). Multiple sclerosis (MS). National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/multiple-sclerosis
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Brachial plexus injury. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/brachial-plexus-injuries
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Brown-Sequard syndrome. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/brown-sequard-syndrome
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Cerebral aneurysms. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/cerebral-aneurysms
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Deep brain stimulation (DBS). National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/deep-brain-stimulation-dbs
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Epilepsy and seizures. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/epilepsy-and-seizures
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Guillain-Barré syndrome. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/guillain-barre-syndrome
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Hydrocephalus. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/hydrocephalus
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Spina bifida. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/spina-bifida
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2026). Stroke overview. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/stroke/stroke-overview
- Neuroanatomy Online (J. H. Byrne & N. Dafny, Yön.). (t.y.). Laboratuvar 1, 2, 4, 5, 6, 9 ve 10. Department of Neurobiology and Anatomy, McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroanatomy/
- NiBabel developers. (t.y.). Coordinate systems and affines. In NiBabel documentation. nipy.org/nibabel/coordinate_systems.html
- NiBabel developers. (t.y.). Radiological vs neurological conventions. In NiBabel documentation. nipy.org/nibabel/neuro_radio_conventions.html
- NobelPrize.org. (1981). Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1981. Nobel Prize Outreach. www.nobelprize.org/prizes/medicine/1981/press-release/
- Nouri, A., Gondar, R., Schaller, K., & Meling, T. (2021). Chronic subdural hematoma (cSDH): A review of the current state of the art. Brain & Spine, 1, 100300. doi.org/10.1016/j.bas.2021.100300
- Patil, A., Goldust, M., & Wollina, U. (2022). Herpes zoster: A review of clinical manifestations and management. Viruses, 14(2), 192. doi.org/10.3390/v14020192
- Paul, L. K., Corsello, C., Kennedy, D. P., & Adolphs, R. (2014). Agenesis of the corpus callosum and autism: A comprehensive comparison. Brain, 137(6), 1813–1829. doi.org/10.1093/brain/awu070
- Peterson, E. C., Wang, Z., & Britz, G. (2011). Regulation of cerebral blood flow. International Journal of Vascular Medicine, 2011, 823525. doi.org/10.1155/2011/823525
- Pham, V. T., Logothetis, I., Thaveenthiran, P., Vajda, S., Jithoo, R., Mathew, J., & Mouzakis, K. (2026). AI-based approaches for the identification and quantification of traumatic brain injury in computed tomography imaging: Systematic review. JMIR AI, 5, e87794. doi.org/10.2196/87794
- Pierre, L., Julien, C., Margetis, K., & Kondamudi, N. P. (2026). Subdural hematoma. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30422565
- Pinto, V. L., & Adeyinka, A. (2025). Increased intracranial pressure. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/29489250
- Pop-Busui, R. (2010). Cardiac autonomic neuropathy in diabetes: A clinical perspective. Diabetes Care, 33(2), 434–441. doi.org/10.2337/dc09-1294
- Ravi, K. S., Divasha, Hassan, S. B., Pasi, R., Mittra, S., & Kumar, R. (2021). Neural tube defects: Different types and brief review of neurulation process and its clinical implication. Journal of Family Medicine and Primary Care, 10(12), 4383–4390. doi.org/10.4103/jfmpc.jfmpc_904_21
- Rosner, J., Reddy, V., & Lui, F. (2023). Neuroanatomy, circle of Willis. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/30521282
- Rusche, T., Kaufmann, J., & Voges, J. (2021). Nucleus accumbens projections: Validity and reliability of fiber reconstructions based on high-resolution diffusion-weighted MRI. Human Brain Mapping, 42(18), 5888–5910. doi.org/10.1002/hbm.25657
- Saker, E., Henry, B. M., Tomaszewski, K. A., Loukas, M., Iwanaga, J., Oskouian, R. J., & Tubbs, R. S. (2016). The human central canal of the spinal cord: A comprehensive review of its anatomy, embryology, molecular development, variants, and pathology. Cureus, 8(12), e927. doi.org/10.7759/cureus.927
- Salazar Noguera, E. M., Pineda Sic, R., & Escoto Solis, F. (2015). Intramedullary spinal cord neurocysticercosis presenting as Brown-Séquard syndrome. BMC Neurology, 15, 1. doi.org/10.1186/s12883-014-0245-5
- Sancha-Velasco, A., Uceda-Heras, A., & García-Cabezas, M. Á. (2023). Cortical type: A conceptual tool for meaningful biological interpretation of high-throughput gene expression data in the human cerebral cortex. Frontiers in Neuroanatomy, 17, 1187280. doi.org/10.3389/fnana.2023.1187280
- Sandroni, C., Cronberg, T., & Sekhon, M. (2021). Brain injury after cardiac arrest: Pathophysiology, treatment, and prognosis. Intensive Care Medicine, 47(12), 1393–1414. doi.org/10.1007/s00134-021-06548-2
- Saver, J. L. (2006). Time is brain—quantified. Stroke, 37(1), 263–266. doi.org/10.1161/01.STR.0000196957.55928.ab
- Schizodimos, T., Soulountsi, V., Iasonidou, C., & Kapravelos, N. (2020). An overview of management of intracranial hypertension in the intensive care unit. Journal of Anesthesia, 34(5), 741–757. doi.org/10.1007/s00540-020-02795-7
- Shafique, S., & Rayi, A. (2023). Anatomy, head and neck, subarachnoid space. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/32491453
- Shah, K. B., Hayman, L. A., Chavali, L. S., Hamilton, J. D., Prabhu, S. S., Wangaryattawanich, P., Kumar, V. A., & Kumar, A. J. (2015). Glial tumors in Brodmann area 6: Spread pattern and relationships to motor areas. RadioGraphics, 35(3), 793–803. doi.org/10.1148/rg.2015140207
- Shekari, E., & Nozari, N. (2023). A narrative review of the anatomy and function of the white matter tracts in language production and comprehension. Frontiers in Human Neuroscience, 17, 1139292. doi.org/10.3389/fnhum.2023.1139292
- Shetty, T., Raince, A., Manning, E., & Tsiouris, A. J. (2016). Imaging in chronic traumatic encephalopathy and traumatic brain injury. Sports Health, 8(1), 26–36. doi.org/10.1177/1941738115588745
- Shi, H., Prayer, F., Kienast, P., Khalaveh, F., Nasel, C., Binder, J., Watzenboeck, M. L., Weber, M., Prayer, D., & Kasprian, G. (2024). Multiparametric prenatal imaging characterization of fetal brain edema in Chiari II malformation might help to select candidates for fetal surgery. European Radiology, 34(10), 6384–6395. doi.org/10.1007/s00330-024-10729-0
- Simha, A., Irodi, A., & David, S. (2012). Magnetic resonance imaging for the ophthalmologist: A primer. Indian Journal of Ophthalmology, 60(4), 301–310. doi.org/10.4103/0301-4738.98711
- Simões-Costa, M., & Bronner, M. E. (2013). Insights into neural crest development and evolution from genomic analysis. Genome Research, 23(7), 1069–1080. doi.org/10.1101/gr.157586.113
- Singh, A., Bonnell, G., De Prey, J., Buchwald, N., Eskander, K., Kincaid, K. J., & Wilson, C. A. (2023). Small-vessel disease in the brain. American Heart Journal Plus, 27, 100277. doi.org/10.1016/j.ahjo.2023.100277
- Siwicka-Gieroba, D., Robba, C., Gołacki, J., Badenes, R., & Dabrowski, W. (2022). Cerebral oxygen delivery and consumption in brain-injured patients. Journal of Personalized Medicine, 12(11), 1763. doi.org/10.3390/jpm12111763
- Soares, J. M., Marques, P., Alves, V., & Sousa, N. (2013). A hitchhiker’s guide to diffusion tensor imaging. Frontiers in Neuroscience, 7, 31. doi.org/10.3389/fnins.2013.00031
- Sperry, R. W. (1981). Some effects of disconnecting the cerebral hemispheres [Nobel konuşması]. NobelPrize.org. www.nobelprize.org/prizes/medicine/1981/sperry/lecture/
- Stalons, M., Priemer, D. S., & Knollmann-Ritschel, B. E. C. (2022). Educational case: Cranial hemorrhage and traumatic brain injury. Academic Pathology, 9(1), 100028. doi.org/10.1016/j.acpath.2022.100028
- Tedyanto, E. H., Tini, K., & Pramana, N. A. K. (2022). Magnetic resonance imaging in acute ischemic stroke. Cureus, 14(7), e27224. doi.org/10.7759/cureus.27224
- Tıp Dekanları Konseyi. (2020). Mezuniyet öncesi tıp eğitimi ulusal çekirdek eğitim programı (UÇEP 2020). Yükseköğretim Kurulu. tip.bakircay.edu.tr/Yuklenenler/TIP%20FAK%C3%9CLTES%C4%B0/mezuniyet_oncesi_tip_egitimi_cek.pdf
- Tumani, H., Petereit, H. F., Gerritzen, A., Gross, C. C., Huss, A., Isenmann, S., ve ark. (2020). S1 guidelines “lumbar puncture and cerebrospinal fluid analysis” (abridged and translated version). Neurological Research and Practice, 2, 8. doi.org/10.1186/s42466-020-0051-z
- Uda, T., Kunihiro, N., Umaba, R., Koh, S., Kawashima, T., Ikeda, S., Ishimoto, K., & Goto, T. (2021). Surgical aspects of corpus callosotomy. Brain Sciences, 11(12), 1608. doi.org/10.3390/brainsci11121608
- Ungvari, A., Kállai, A., Stankovics, L., Lendvai-Emmert, D., Gulej, R., Pal, E., Patai, R., Csik, B., Fekete, M., Lipecz, Á., Csípő, T., Benyó, Z., Csiszar, A., & Toth, P. (2025). Age-related alterations of cerebral autoregulation. Life, 15(11), 1669. doi.org/10.3390/life15111669
- Unnithan, A. K. A., & Das, J. M. (2025). Hemorrhagic stroke overview. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/32644599
- Venkat, P., Chopp, M., & Chen, J. (2016). New insights into coupling and uncoupling of cerebral blood flow and metabolism in the brain. Croatian Medical Journal, 57(3), 223–228. doi.org/10.3325/cmj.2016.57.223
- Venkataraman, P., Tadi, P., & Lui, F. (2024). Lacunar syndromes. In StatPearls. StatPearls Publishing. www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534206/
- von Bartheld, C. S., Bahney, J., & Herculano-Houzel, S. (2016). The search for true numbers of neurons and glial cells in the human brain: A review of 150 years of cell counting. Journal of Comparative Neurology, 524(18), 3865–3895. doi.org/10.1002/cne.24040
- Wagner, M., Jurcoane, A., & Hattingen, E. (2013). The U sign: Tenth landmark to the central region on brain surface reformatted MR imaging. AJNR American Journal of Neuroradiology, 34(2), 323–326. doi.org/10.3174/ajnr.A3205
- Wilson, M. H. (2016). Monro-Kellie 2.0: The dynamic vascular and venous pathophysiological components of intracranial pressure. Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism, 36(8), 1338–1350. doi.org/10.1177/0271678X16648711
- Wright, A. (2025). Higher cortical functions: Language (Bölüm 4, Ders 8). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s4/chapter08.html
- Wright, A. (2020). Higher cortical functions: Association and executive processing (Bölüm 4, Ders 9). In Neuroscience Online. McGovern Medical School at UTHealth. nba.uth.tmc.edu/neuroscience/m/s4/chapter09.html
- Wulf, M. J., & Tom, V. J. (2023). Consequences of spinal cord injury on the sympathetic nervous system. Frontiers in Cellular Neuroscience, 17, 999253. doi.org/10.3389/fncel.2023.999253
- Yim, S. H., Kim, J. H., Han, Z. A., Jeon, S., Cho, J. H., Kim, G. S., Choi, S. A., & Lee, J. H. (2013). Distribution of the corticobulbar tract in the internal capsule. Journal of the Neurological Sciences, 334(1–2), 63–68. doi.org/10.1016/j.jns.2013.07.015
- Yousry, T. A., Schmid, U. D., Alkadhi, H., Schmidt, D., Peraud, A., Buettner, A., & Winkler, P. (1997). Localization of the motor hand area to a knob on the precentral gyrus: A new landmark. Brain, 120(1), 141–157. doi.org/10.1093/brain/120.1.141
- Zilles, K. (2018). Brodmann: A pioneer of human brain mapping—His impact on concepts of cortical organization. Brain, 141(11), 3262–3278. doi.org/10.1093/brain/awy273
- Zilles, K., & Amunts, K. (2010). Centenary of Brodmann’s map—conception and fate. Nature Reviews Neuroscience, 11(2), 139–145. doi.org/10.1038/nrn2776
- Ziu, E., Khan Suheb, M. Z., & Mesfin, F. B. (2023). Subarachnoid hemorrhage. In StatPearls. StatPearls Publishing. europepmc.org/article/MED/28722987
Düzey