Beyin Anatomisi · Ders 1 / 20

Sinir sistemine ilk bakış ve anatominin dili

Beynin ayrıntılarına dalmadan önce haritanın tamamına bakalım: sinir sistemi hangi parçalardan oluşur, beyin bu sistemin neresindedir ve anatomistler bir yapının yerini nasıl tarif eder?

Yaklaşık 18 dakika · Güncelleme: 8 Ekim 2026

Bu derste öğreneceklerin

Merkezî ve çevresel sinir sistemini ayırt etmek
Beynin dört ana bölümünü üç boyutlu modelde bulmak
Gri cevher ile beyaz cevherin farkını açıklamak
Yön terimlerini (rostral, kaudal, dorsal, ventral, medial, lateral) doğru kullanmak
Üç kesit düzlemini (sagital, koronal, aksiyel) tanımak

1.Sinir sistemi: bedenin haberleşme ağı

Elindeki telefon titrediğinde neler olur? Parmak ucundaki duyu almaçları titreşimi fark eder, bu bilgi sinirlerle omuriliğe ve beyne ulaşır, beyin ne yapacağına karar verir ve kolundaki kaslara komut gönderir. Bu yolculuğun hepsi saniyenin küçük bir bölümünde tamamlanır. Bunu yöneten sistem sinir sistemidir.

Sinir sisteminin üç temel işi vardır:

Algılama: Bedenin içinden ve dışından bilgi toplamak. Görme, işitme, dokunma, tat ve koku bunun en bilinen örnekleridir.
Birleştirme: Gelen bilgiyi anılarla, o anki duygu durumuyla ve daha önce öğrenilenlerle bir araya getirip ne yapılacağına karar vermek.
Tepki: Kasları kasmak ya da bezlere salgı yaptırmak.

Anatomistler sinir sistemini iki büyük bölüme ayırır:

Merkezî sinir sistemi (MSS): beyin ve omurilik. Bilginin işlendiği ve kararların verildiği yer burasıdır.
Çevresel (periferik) sinir sistemi (ÇSS): merkezî sinir sisteminin dışında kalan her şey. Beyinden çıkan 12 çift kafa siniri, omurilikten çıkan 31 çift omurilik siniri ve sinirlerin üzerindeki küçük nöron kümeleri olan gangliyonlar bu bölüme girer.

Bu sınır kesin bir duvar değildir: Çevresel sinir sisteminin bazı parçaları kafatasının ya da omurga kanalının içinde durur. Yine de bu ayrım, sinir sistemini öğrenmek için iyi bir başlangıç haritasıdır.

Hareketli çizim

Sinir sisteminin haritası

Merkezî sinir sistemi: beyin ve omurilik.
Çevresel sinir sistemi: beyinden ve omurilikten çıkan sinirler ile omuriliğin yanındaki küçük düğümler (gangliyonlar).

Örnek: telefon titriyor

1. Algılama: Parmak ucundaki duyu almaçları titreşimi fark eder.
2. İletim: Sinyal koldaki sinir boyunca omuriliğe, oradan beyne çıkar.
3. Birleştirme: Beyin gelen bilgiyi yorumlar ve karar verir: “Telefon çalıyor, açayım.”
4. Tepki: Beyinden çıkan komut omurilikten kol sinirine iner; kaslar kasılır ve el telefonu kavrar.

Mavi bölüm merkezî, sarı-turuncu bölüm çevresel sinir sistemidir. Başlat düğmesiyle bir uyarının bedende nasıl dolaştığını izle: algılama, iletim, birleştirme ve tepki.

Sinir sistemi bir de yaptığı işe göre bölümlere ayrılır:

Sinir sisteminin işlevsel bölümleri

Bölüm	Ne yapar?	Örnek
Somatik sinir sistemi	Bilinçli algıyı ve istemli hareketleri yönetir.	Bir topu görüp ona uzanmak
Otonom sinir sistemi	İstem dışı çalışır: kalp kasını, iç organlardaki düz kasları ve bezleri yönetir; vücudun iç dengesini korur.	Koşarken kalbin hızlanması
Enterik sinir sistemi	Sindirim kanalının kaslarını ve bezlerini yönetir. Çoğu zaman otonom sistemin bir parçası sayılır.	Bağırsakların yiyeceği ilerletmesi

Somatik sistem de bazı refleksleri bilinçli bir karar vermeden yürütür.

2.Beynin dört ana bölümü

Beyin, kafatasının içinde duran ve merkezî sinir sisteminin üst ucunu oluşturan organdır. Anatomide dört ana bölümde incelenir:

Büyük beyin (serebrum): Beynin en büyük bölümü. Kıvrımlı dış yüzüne beyin kabuğu (korteks) denir. Derin bir yarık onu sağ ve sol yarımküre diye ikiye ayırır; iki yarımküreyi en büyük lif köprüsü olan korpus kallozum birbirine bağlar. Bellek, duygular ve bilinç gibi en karmaşık işler büyük beynin çalışmasıyla ortaya çıkar.
Ara beyin (diensefalon): Büyük beynin altında, içeride saklıdır. En büyük parçası talamustur: koku dışındaki bütün duyusal bilgiler kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer. Talamusun altındaki hipotalamus vücudun iç dengesini korur; otonom sinir sistemini ve hormon sistemini yönetir.
Beyin sapı: Orta beyin, pons ve omurilik soğanından oluşur; beyni omuriliğe bağlar. Solunumu, kalp atışını ve kan basıncını düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik (serebellum): Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık onda biri kadardır. Hareketleri düzenler: büyük beynin planladığı hareketi bedenden gelen bilgilerle karşılaştırır ve gerekirse düzeltir.

Üç boyutlu sahne

Dört bölüm bir arada

Üç boyutlu beyin hazırlanıyor

Renkler dört bölümü gösterir: mavi büyük beyin, turkuaz ara beyin, mor beyin sapı, turuncu beyincik. Beyni parmağınla döndür; bir parçaya dokununca adı ve görevi açılır. Ara beyin içeride saklı olduğu için en iyi alttan görünür.

Bu sahnedeki yapılar:

Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.

Üç boyutlu sahne

Kabuğu saydamlaştıralım: içerideki ara beyin

Üç boyutlu beyin hazırlanıyor

Büyük beyin yarı saydam yapıldı. Ortada, beyin sapının hemen üstünde turkuaz renkli ara beyin görünür: iki yanda talamuslar, altlarında hipotalamus. Hipotalamusun altında sarkan küçük yapı hipofiz bezidir.

Bu sahnedeki yapılar:

Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.

Sayılarla beyin

≈1,4kg
Yetişkin bir beynin yaklaşık ağırlığı (üç libre kadar).
86milyar
Yetişkin bir erkek beynindeki ortalama nöron sayısı. Nöron olmayan hücreler de (glia ve diğerleri) yaklaşık bu kadardır: 85 milyar.
%2 → %20
Beyin vücut kütlesinin yalnızca %2’si kadardır ama vücudun enerjisinin yaklaşık %20’sini kullanır.
%10 → %80
Beyincik beyin kütlesinin yaklaşık %10’udur ama 86 milyar nöronun yaklaşık 69 milyarını, yani beşte dördünü taşır.
2,5mm
Beyin kabuğunun ortalama kalınlığı. Yerden yere 1 ile 4,5 mm arasında değişir.
⅔
Beyin kabuğu yüzeyinin yaklaşık üçte ikisi oyukların içinde gizlidir; dışarıdan bakınca görünmez.

Sayılar ortalamadır ve kişiden kişiye değişir. Kaynaklar dersin sonundadır.

3.Gri cevher ve beyaz cevher

Beyin kesildiğinde iki ayrı renk görülür. Gri cevher, nöronların gövdelerinin ve dendritlerinin yoğun olduğu bölgelerdir; aslında pembemsi ya da açık kahverengidir, beyaz cevherin yanında koyu durduğu için bu adı alır. Beyaz cevher ise aksonların yoğun olduğu bölgelerdir: aksonları saran, yağdan zengin miyelin kılıfı bu bölgeye beyaz rengini verir.

Büyük beyinde gri cevher dışta, kabukta; beyaz cevher içte durur. Beyaz cevherin derinliklerinde de gri cevher adacıkları, yani çekirdekler bulunur. Omurilikte düzen tersinedir: gri cevher içte, kelebek biçiminde; beyaz cevher dıştadır.

Hareketli çizim

Kabuktan geçen bir kesit

Gri cevher: nöronların gövdeleri ve dendritleri. Beyinde en dışta, kabukta (korteks) bulunur.

Beyaz cevher: aksonlar. Onları saran yağdan zengin miyelin kılıfı bu bölgeye beyaz rengini verir.

Miyelin kılıfını göster

Gri cevherdeki nöron gövdelerinden çıkan aksonlar, miyelinle sarılı olarak beyaz cevherden geçer: kimisi komşu kıvrıma, kimisi aşağıya, beyin sapına ve omuriliğe gider. Sarı noktalar akan sinyalleri gösterir.

Aynı türden yapılar merkezî ve çevresel sinir sisteminde farklı adlar alır:

Aynı yapı, iki ayrı ad

Yapı	Merkezî sinir sisteminde	Çevresel sinir sisteminde
Nöron gövdelerinin kümesi	Çekirdek (nukleus)	Gangliyon
Akson demeti	Yol (traktus)	Sinir

İki istisnayı bil: Beynin derinindeki "bazal gangliyonlar" merkezî sinir sisteminde olduğu hâlde eski adını korur; bu yüzden birçok kaynak onlara "bazal çekirdekler" der. Görme siniri de optik kiazmada çaprazlaştıktan sonra adını değiştirir ve "görme yolu" (optik traktus) olur.

Üç boyutlu sahne

Gerçek bir kesitte gri ve beyaz

Üç boyutlu beyin hazırlanıyor

Beyin önden arkaya doğru (koronal) kesildi; gerçeğe yakın renkler kullanıldı. Dıştaki pembemsi kabuk gri cevher, içteki krem renkli bölge beyaz cevher, derindeki koyu adacıklar gri cevher çekirdekleri, mavi boşluklar karıncıklardır. Kesitin yerini kaydırarak değiştir.

Bu sahnedeki yapılar:

Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.

4.Yön terimleri: beyinde “nerede”?

Anatomide yönler hep aynı başlangıç duruşuna göre söylenir: anatomik duruş. Kişi dik durur; ayakları omuz genişliğinde ve paralel, yüzü ve ayak parmakları öne dönüktür. Bu duruşa göre:

Üst (superior) başa, alt (inferior) ayaklara doğrudur.
Ön (anterior) yüze, arka (posterior) sırta doğrudur.
İç (medial) orta hatta, dış (lateral) yana doğrudur.
Yüzeysel yüzeye yakın, derin yüzeyden uzak demektir.

Sinirbilimde dört terim daha sık geçer: rostral (burna doğru), kaudal (kuyruğa doğru), dorsal (sırta doğru) ve ventral (karına doğru). Püf noktası şudur: Dik durduğumuz için sinir sisteminin ekseni orta beyin hizasında yaklaşık 90 derece bükülür. Bu yüzden aynı terim beyinde ve omurilikte farklı yönleri gösterir.

Hareketli çizim

Yön pusulası

Beyinde (ön beyinde) rostral öne, burna doğru; kaudal arkaya; dorsal yukarıya, tepeye doğru; ventral aşağıya doğrudur.

Bedene göre yönler değişmez: üst (superior) başa, alt (inferior) ayaklara, ön (anterior) yüze, arka (posterior) sırta doğrudur.

Düğmelere basınca pusula sinir ekseni boyunca beyinden omuriliğe kayar ve eksenle birlikte döner.

5.Kesit düzlemleri: beyni dilimlemenin üç yolu

Beynin içini görmenin en iyi yolu onu hayalî düzlemlerle dilimlemektir. MR görüntüleri de bu düzlemlerde çekilir:

Sagital düzlem beyni sağ ve sol diye ayırır. Tam orta hattan geçene orta sagital (median) düzlem, ondan yana kaymış olanlara parasagital düzlem denir.
Koronal (frontal) düzlem beyni ön ve arka diye ayırır.
Aksiyel (horizontal, transvers) düzlem beyni üst ve alt diye ayırır.

Üç boyutlu sahne

Kendi kesitini al

Üç boyutlu beyin hazırlanıyor

Önce bir düzlem seç, sonra kaydırıcıyla kesitin yerini değiştir. Kesilen yüzeyde gri ve beyaz cevher, derin çekirdekler ve karıncıklar görünür. Katmanlar düğmesiyle kafatasını da ekleyebilirsin.

Bu sahnedeki yapılar:

Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Üst frontal girus (sağ): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Orta frontal girus (sağ): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Alt frontal girus (sağ): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Presantral girus (sağ): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Postsentral girus (sağ): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Üst parietal lobül (sağ): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Supramarjinal girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Angular girus (sağ): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Üst temporal girus (sağ): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Orta temporal girus (sağ): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Alt temporal girus (sağ): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Fusiform girus (sağ): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
Oksipital lob (sağ): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
İnsula (sağ): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Singulat girus (sağ): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sağ): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
Yarımkürenin beyaz cevheri (sağ): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Kaudat çekirdek (sağ): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Putamen (sağ): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sağ): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Hipokampus (sağ): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Amigdala (sağ): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks (sağ): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
İç kapsül (sağ): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Talamus (sağ): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Lateral genikulat cisim (sağ): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sağ): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Optik traktus (sağ): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Serebral pedinkül (sağ): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Üst tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Alt tepecik (sağ): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
Yan karıncık (sağ): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.

Üç boyutlu sahne

Orta sagital kesit: beynin iç yüzü

Üç boyutlu beyin hazırlanıyor

Sağ yarımküre kaldırıldı; sol yarımküreye içeriden bakıyorsun. Korpus kallozum, talamus, beyin sapının üç bölümü ve beyinciğin kesit yüzü bu görünümde bir arada izlenir.

Bu sahnedeki yapılar:

Üst frontal girus (sol): Frontal (alın) lobun en üstteki kıvrımı. Frontal lobun ön bölümü olan prefrontal kabuk; planlama, geleceği düşünme, akıl yürütme ve kısa süreli bellekle ilişkilidir.
Orta frontal girus (sol): Frontal lobun ortadaki kıvrımı; prefrontal kabuğun bir parçasıdır.
Alt frontal girus (sol): Frontal lobun alt kıvrımı. İnsanların büyük çoğunluğunda sol yarımküredeki bu kıvrım, konuşmayı üretmeye yardım eden Broca alanını taşır.
Presantral girus (sol): Birincil motor kabuk bu kıvrımdadır: istemli hareket komutları buradan çıkar. Sağ yarımküredeki kıvrım ağırlıklı olarak vücudun sol yarısını, soldaki sağ yarısını yönetir.
Postsentral girus (sol): Birincil bedensel duyu (somatosensoriyel) kabuğu bu kıvrımdadır: dokunma, sıcaklık ve vücudun hareketiyle ilgili bilgiler buraya ulaşır. Merkezî oluk onu presantral girustan ayırır.
Üst parietal lobül (sol): Parietal (yan kafa) lobun üst bölümü. Parietal lob bedenden gelen duyuları birleştirir; okuma ve aritmetik gibi işlere de katkı verir.
Supramarjinal girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, yan yarığın arka ucunu kemer gibi saran kıvrım.
Angular girus (sol): Parietal lobun alt bölümünde, supramarjinal girusun arkasındaki kıvrım.
Üst temporal girus (sol): Temporal (şakak) lobun en üst kıvrımı. Kulaktan gelen bilgiyi alan birincil işitme kabuğu bu kıvrımın üst yüzündedir. Çoğu insanda sol yarımküredeki arka bölümü, dili anlamayla ilişkili Wernicke alanını içerir.
Orta temporal girus (sol): Temporal lobun ortadaki kıvrımı; lobun yan yüzünün büyük bölümünü oluşturur.
Alt temporal girus (sol): Temporal lobun alt kenarındaki kıvrım; beynin alt yüzüne doğru kıvrılır.
Fusiform girus (sol): Temporal ve oksipital lobların alt yüzünde uzanan kıvrım. Yüzlere bakarken belirgin biçimde çalışan bir bölge bu kıvrımdadır.
Oksipital lob (sol): Beynin en arkasındaki lob. Gözden gelen görüntüler burada, birincil görme kabuğunda işlenir.
İnsula (sol): Yan yarığın derinliğinde, frontal, parietal ve temporal lobların kapakçıkları altında gizlenen kabuk bölgesi. Vücudun iç durumunu algılamada (iç algı) rol alır.
Singulat girus (sol): Korpus kallozumun üstünde bir kuşak gibi uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Parahipokampal girus (sol): Temporal lobun iç-alt yüzünde, hipokampusun hemen yanında uzanan kıvrım; limbik lobun bir parçasıdır.
Yarımkürenin beyaz cevheri (sol): Kabuğun altında kalan, miyelinle kaplı aksonlardan oluşan beyaz bölge. Beynin bölgelerini birbirine bağlayan yolları taşır.
Kaudat çekirdek (sol): Yan karıncığın duvarında C harfi gibi kıvrılan çekirdek. Putamenle birlikte striatumu oluşturur; bazal çekirdeklerin bir parçası olarak hareketin başlatılmasını düzenler.
Putamen (sol): Bazal çekirdeklerin en dıştakisi. Kaudat çekirdekle birlikte striatumu oluşturur ve hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Globus pallidus (sol): Putamenin iç yanında duran bazal çekirdek; hareketin düzenlenmesinde rol alır.
Hipokampus (sol): Temporal lobun derininde, yan karıncığın alt boynuzunun tabanında uzanan yapı. Yeni bilgilerin uzun süreli belleğe kaydedilmesi için gereklidir.
Amigdala (sol): Hipokampusun önünde, temporal lobun derinindeki badem biçimli çekirdek kümesi. Duygusal tepkilerde, korkunun öğrenilmesinde ve duygusal anılarda rol alır.
Forniks (sol): Hipokampustan çıkıp kemer gibi kıvrılarak talamusa ve mamiller cisimlere uzanan beyaz cevher demeti; anıları hatırlamada rol alan bir devrenin parçasıdır.
Forniks komissürü: İki yandaki forniks arasında karşıya geçen lifler.
Korpus kallozum: İki yarımküreyi birbirine bağlayan en büyük lif köprüsü; yaklaşık 200 milyon sinir lifi içerir ve yarımküreler arasındaki ana iletişim yoludur.
Ön komissür: İki yarımküreyi, özellikle temporal lobları ve koku bölgelerini birbirine bağlayan küçük lif demeti.
İç kapsül (sol): Kaudat çekirdek ile putamen arasından geçen kalın beyaz cevher bandı. Kabuktan beyin sapına ve omuriliğe inen ana hareket yolu buradan geçer.
Talamus (sol): Ara beynin büyük bölümünü oluşturan çekirdek kümesi. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler, kabuğa ulaşmadan önce talamustan geçer.
Hipotalamus: Talamusun altındaki küçük bölge. Vücudun iç dengesini (homeostaz) korur; otonom sinir sistemini ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon sistemini yönetir.
Mamiller cisimler: Hipotalamusun arka-alt yüzündeki iki küçük yuvarlak çıkıntı; forniks yoluyla hipokampustan bilgi alan bellek devresinin bir durağıdır.
Hipofiz bezi: Hipotalamusa ince bir sapla bağlı küçük bez. Hipotalamusun gönderdiği uyarıcı ve baskılayıcı hormonlara göre birçok hormon salgılar.
Epifiz bezi: Ara beynin arka-üst yüzündeki küçük bez. Akşam ışık azalınca daha çok melatonin hormonu salgılar; bu da uyku hâlini getirir.
Habenula: Epifiz bezinin hemen önünde duran, epitalamusa ait küçük yapı.
Arka komissür: Ara beyin ile orta beynin birleştiği yerde iki yanı birbirine bağlayan küçük lif demeti; göz bebeğinin ışık refleksi ve yukarı-aşağı bakış yollarıyla ilişkilidir.
Lateral genikulat cisim (sol): Talamusun görme istasyonu: görme yolundan gelen bilgiyi alır ve oksipital lobdaki görme kabuğuna iletir.
Medial genikulat cisim (sol): Talamusun işitme istasyonu: işitme bilgisini alır ve temporal lobdaki işitme kabuğuna iletir.
Optik kiazma: İki görme sinirinin buluştuğu yer. Her gözde retinanın iç (burun tarafı) yarısından gelen lifler burada karşı tarafa geçer.
Optik traktus (sol): Optik kiazmadan sonra görme liflerinin aldığı ad; talamustaki lateral genikulat cisme uzanır.
Orta beyin: Beyin sapının en üst bölümü. Arka yüzünde görme, işitme ve dokunma bilgisini birleştiren tepecikler bulunur; içinden beyin su yolu geçer.
Serebral pedinkül (sol): Orta beynin ön yüzündeki iki kalın sütun; kabuktan omuriliğe inen ana hareket yolu bunların içinden geçer.
Üst tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki üst tümsek. Görme, işitme ve dokunma uzayını birleştirir; gözleri bir sese ya da dokunuşa çevirmede rol alır.
Alt tepecik (sol): Orta beynin arka yüzündeki alt tümsek; beyin sapındaki işitme yolunun bir durağıdır.
Pons: Beyin sapının ortadaki kabarık bölümü; beyinciği beyin sapına bağlayan ana bağlantıdır. Omurilik soğanıyla birlikte solunumun ve dolaşımın düzenlenmesine katkı verir.
Omurilik soğanı: Beyin sapının omuriliğe bağlanan en alt bölümü. Kalp atışını, kan basıncını ve solunumu düzenleyen merkezler buradadır.
Beyincik: Büyük beynin arkasında ve altında duran "küçük beyin". Beyin kütlesinin yaklaşık %10'u kadardır ama nöronlarının çoğunu taşır; hareketleri düzenler ve öğrenilmiş hareketlerde rol alır.
Yan karıncık (sol): Her yarımkürenin içinde C harfi gibi kıvrılan, beyin-omurilik sıvısıyla dolu boşluk.
Karıncıklar arası delik: Yan karıncıkları üçüncü karıncığa bağlayan açıklık.
Üçüncü karıncık: İki talamusun arasında, orta hatta duran dar boşluk.
Beyin su yolu: Orta beynin içinden geçen ince kanal; üçüncü karıncığı dördüncü karıncığa bağlar.
Dördüncü karıncık: Beyincik ile pons ve omurilik soğanının üst bölümü arasındaki boşluk.

Sözlük

Merkezî sinir sistemi (MSS): Beyin ve omurilik.
Çevresel sinir sistemi (ÇSS): Merkezî sinir sisteminin dışında kalan sinirler ve gangliyonlar.
Nöron: Sinir sisteminin bilgi taşıyan temel hücresi.
Akson: Nöronun sinyali başka hücrelere ileten uzun uzantısı.
Miyelin: Birçok aksonu saran, yağdan zengin yalıtkan kılıf; beyaz cevhere rengini verir.
Gri cevher · Substantia grisea: Nöron gövdelerinin ve dendritlerin yoğun olduğu bölge.
Beyaz cevher · Substantia alba: Miyelinli aksonların yoğun olduğu bölge.
Çekirdek · Nucleus: Merkezî sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu küme.
Gangliyon · Ganglion: Çevresel sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu küme.
Yol · Tractus: Merkezî sinir sisteminde akson demeti.
Büyük beyin · Cerebrum: İki yarımküreden oluşan, beynin en büyük bölümü.
Ara beyin · Diencephalon: Talamus ve hipotalamusu içeren, büyük beynin altındaki bölüm.
Beyin sapı · Truncus encephali: Orta beyin, pons ve omurilik soğanı; beyni omuriliğe bağlar.
Beyincik · Cerebellum: Hareketi düzenleyen, büyük beynin arkasında ve altında duran bölüm.
Rostral: Burna doğru. Beyinde öne, omurilikte yukarıya doğru.
Kaudal: Kuyruğa doğru. Beyinde arkaya, omurilikte aşağıya doğru.
Dorsal: Sırta doğru. Beyinde yukarıya, omurilikte arkaya doğru.
Ventral: Karına doğru. Beyinde aşağıya, omurilikte öne doğru.
Medial / lateral: Orta hatta doğru / yana doğru.
İpsilateral / kontralateral: Aynı taraf / karşı taraf.
Sagital düzlem: Sağı soldan ayıran düzlem; orta hattan geçene orta sagital (median) denir.
Koronal düzlem: Önü arkadan ayıran düzlem; frontal düzlem de denir.
Aksiyel düzlem: Üstü alttan ayıran düzlem; horizontal ya da transvers düzlem de denir.

Kendini dene

1. Aşağıdakilerden hangisi merkezî sinir sisteminin bir parçasıdır?
2. Beyin sapı hangi üç bölümden oluşur?
3. Koku dışındaki bütün duyusal bilgiler beyin kabuğuna ulaşmadan önce nereden geçer?
4. Beyaz cevher neden beyaz görünür?
5. Beyincik, beyin kütlesinin yaklaşık %10’u kadardır. Nöron sayısı bakımından hangisi doğrudur?
6. Merkezî sinir sisteminde nöron gövdelerinin oluşturduğu kümeye ne ad verilir?
7. Omurilikte “dorsal” hangi yönü gösterir?
8. Beyni sağ ve sol diye ayıran düzlem hangisidir?
9. Sağ yarımküredeki hareket kabuğunu etkileyen bir inme en çok hangi tarafı etkiler?

0 / 9 soru cevaplandı.

Cevapların hiçbir yere kaydedilmez; sayfayı kapatınca silinir.

Kaynaklar

Betts, J. G., Young, K. A., Wise, J. A., Johnson, E., Poe, B., Kruse, D. H., Korol, O., Johnson, J. E., Womble, M., & DeSaix, P. (2022). Anatomy and physiology 2e (Bölüm 1.6, 12.1, 13.1, 13.2 ve 14.3). OpenStax. openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/12-1-basic-structure-and-function-of-the-nervous-system
Biga, L. M., Bronson, S., Dawson, S., Harwell, A., Hopkins, R., Kaufmann, J., LeMaster, M., Matern, P., Morrison-Graham, K., Oja, K., Quick, D., Runyeon, J., & OpenStax. (2025). Anatomy & physiology 2e (Bölüm 13.3: Spinal and cranial nerves). Oregon State University. open.oregonstate.education/anatomy2e/chapter/spinal-cranial-nerves/
Henley, C. (2021). Foundations of neuroscience (Bölüm 16: Anatomical terminology). Michigan State University Libraries. openbooks.lib.msu.edu/neuroscience/chapter/anatomical-terminology/
National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2025). Brain basics: Know your brain. National Institutes of Health. www.ninds.nih.gov/health-information/public-education/brain-basics/brain-basics-know-your-brain
Azevedo, F. A. C., Carvalho, L. R. B., Grinberg, L. T., Farfel, J. M., Ferretti, R. E. L., Leite, R. E. P., Jacob Filho, W., Lent, R., & Herculano-Houzel, S. (2009). Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain. Journal of Comparative Neurology, 513(5), 532–541. doi.org/10.1002/cne.21974
Herculano-Houzel, S. (2009). The human brain in numbers: A linearly scaled-up primate brain. Frontiers in Human Neuroscience, 3, 31. doi.org/10.3389/neuro.09.031.2009
Herculano-Houzel, S. (2011). Scaling of brain metabolism with a fixed energy budget per neuron: Implications for neuronal activity, plasticity and evolution. PLoS ONE, 6(3), e17514. doi.org/10.1371/journal.pone.0017514
von Bartheld, C. S., Bahney, J., & Herculano-Houzel, S. (2016). The search for true numbers of neurons and glial cells in the human brain: A review of 150 years of cell counting. Journal of Comparative Neurology, 524(18), 3865–3895. doi.org/10.1002/cne.24040
Zilles, K. (2018). Brodmann: A pioneer of human brain mapping—His impact on concepts of cortical organization. Brain, 141(11), 3262–3278. doi.org/10.1093/brain/awy273
BioNumbers. (t.y.). Thickness of cerebral cortex (BNID 110098). Harvard Medical School. bionumbers.hms.harvard.edu/bionumber.aspx?id=110098

Üç boyutlu model hakkında

Model: BodyParts3D, © The Database Center for Life Science licensed under CC Attribution 4.0 International (Japonya Yaşam Bilimleri Veri Merkezi; kaynak, lisans). Yalnızca beyin, damar ve kafatası parçaları alındı; eksenleri ve merkezi değiştirildi, dosyalar sitede hızlı açılsın diye sıkıştırıldı. Türkçe adlar, renkler ve açıklamalar Ölçekhane’nindir.

Model, yetişkin bir erkeğin üç boyutlu bütün vücut modelinden alınmış bir başvuru modelidir (Mitsuhashi ve ark., 2009). Her beyin biraz farklıdır; kıvrımların biçimi kişiden kişiye değişir. Bu sayfalar eğitim içindir, tanı ya da tedavi için kullanılmaz.

Mitsuhashi, N., Fujieda, K., Tamura, T., Kawamoto, S., Takagi, T., & Okubo, K. (2009). BodyParts3D: 3D structure database for anatomical concepts. Nucleic Acids Research, 37(Database issue), D782–D785. doi.org/10.1093/nar/gkn613